Θεσσαλονίκη: Η μάχη για το οκτάγωνο σχολείο – αριστούργημα των Γιαννάκη/Φατούρου στον Λαγκαδά

Μια βαθιά, πολυεπίπεδη και φορτισμένη «αντιπαράθεση δύο κόσμων» εξελίσσεται τις τελευταίες ημέρες στον Λαγκαδά Θεσσαλονίκης. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ιστορικό σχολικό συγκρότημα του 1ου Γυμνασίου – Λυκείου, ένα κτίριο το σκυρόδεμα του οποίου κουβαλά μισό αιώνα εκπαιδευτικής και αρχιτεκτονικής ιστορίας.

Από τη μια πλευρά, η πανεπιστημιακή κοινότητα και οι ίδιοι οι δημιουργοί του έργου δίνουν μια μάχη της τελευταίας στιγμής για να αποτραπεί η κατεδάφιση και να κηρυχθεί διατηρητέο ένα κτίσμα – τοπόσημο του ελληνικού μεταπολεμικού μοντερνισμού.

Από την άλλη, η δημοτική αρχή, οι γονείς και μαθητές βρίσκονται σε κατάσταση απόγνωσης, προτάσσοντας την ωμή καθημερινότητα, την ασφάλεια των παιδιών και τον κίνδυνο να τιναχθεί στον αέρα μια ήδη εγκεκριμένη χρηματοδότηση ύψους 9 εκατομμυρίων ευρώ, η οποία θα βγάλει τους μαθητές από τα κοντέινερ (kibo) όπου στοιβάζονται τα τελευταία έξι χρόνια.

Η πλευρά της ιστορικής μνήμης: Ένα διεθνές μνημείο – κυψέλη που επιβάλλεται να σωθεί

Το σχολικό συγκρότημα του Λαγκαδά δεν μπορεί και δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη επαρχιακό σχολείο από μπετόν. Σχεδιάστηκε την περίοδο 1966-1969 από τον εμβληματικό αρχιτέκτονα, καθηγητή και πρώην Πρύτανη του ΑΠΘ Δημήτρη (Μίμη) Φατούρο, σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Βασίλη Γιαννάκη. Πρόκειται για ένα κτίριο – σταθμό του ολλανδικού στρουκτουραλισμού στην Ελλάδα, βαθιά επηρεασμένο από τις διεθνείς θεωρίες της εποχής.

Με πρόσφατα ψηφίσματα, το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και ο διεθνής φορέας Docomomo ζητούν την άμεση αναστολή της κατεδάφισης και την κήρυξη του συγκροτήματος ως διατηρητέου, προτάσσοντας τη διάδοση της ιστορικής μνήμης αλλά και τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την επαναχρήση (reuse) και τη δομική αποκατάσταση των υπαρχόντων κτιρίων.

Κείμενο διαμαρτυρίας δημοσίευσε στην parallaxi ο Νίκος Καλογήρου, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ με τίτλο: Η απαξίωση του μοντέρνου.

Ο Δρ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής Παναγιώτης Πάγκαλος διατύπωσε αίτημα εισαγωγής στο ΚΣΝΜ και χαρακτηρισμού ως νεωτέρου μνημείου στην Γενική Διεύθυνση Αναστήλωσης, Μουσείων και Τεχνικών Έργων του Υπουργείου Πολιτισμού, στην Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Κεντρικής Μακεδονίας, επισυνάπτοντας παράλληλα ένα εξαιρετικά δομημένο Παράρτημα Τεκμηρίωσης για την υποστήριξη του αιτήματος.

Αντίστοιχο αίτημα με διαβάθμιση ως εξαιρετικά ΕΠΕΙΓΟΝ απέστειλε και ο αρχιτέκτων Δημήτρης Αντωνακάκης προς την Διεύθυνση Προστασίας και Αναστήλωσης Νεωτέρων και Σύγχρονων Μνημείων, την Υπουργό Πολιτισμού, κα Μενδώνη, την Γενική Γραμματέα Υπουργείου Πολιτισμού, και την Διεύθυνση Προστασίας και Αναστήλωσης Νεωτέρων και Σύγχρονων Μνημείων.

Στο αίτημα επισημαίνεται ο επικείμενος κίνδυνος προκειμένου να προβούν σε άμεσες ενέργειες αναστολής της επικείμενης κατεδάφισης, και επισυνάπτοντας μάλιστα από την ΔΙΑΥΓΕΙΑ τα έγγραφα και τις σχετικές αποφάσεις της Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, και του Αναπτυξιακού Οργανισμού Κεντρικής Μακεδονίας που δρομολογούν τόσο την κατεδάφιση όσο και την ανάθεση του έργου με τίτλο «Ανέγερση νέου κτιρίακού συγκροτήματος για το 1ο Γυμνάσιο Λαγκαδά […] με το σύστημα Μελέτη Κατασκευή, ορίζοντας παράλληλα και την Ομάδα Επίβλεψης του Έργου, προϋπολογισμού 8.875.657,81€.

Οι αρχιτέκτονες Ραφαέλλα Βέρου και Κωνσταντίνα Γουγούλα εκ μέρους του Εργαστηρίου Α66 (Γραφείου Δ&Σ Αντωνακάκη), έχουν κινητοποιηθεί τόσο για την συγκέντρωση των εγγράφων και την σχολαστική διερευνηση και τεκμηρίωση του θέματος, όσο και για την ενημέρωση και τις διασυνδέσεις των ενδιαφερομένων.

ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΕΠΕΙΓΟΝ είναι και το σχετικό Αίτημα χαρακτηρισμού ως μνημείου που απέστειλε στην Διεύθυνση Προστασίας και Αναστήλωσης Νεωτέρων και Σύγχρονων Μνημείων, και η ΜΟΝUΜΕΝΤΑ συνενώνοντας τη φωνή της με την επιστημονική κοινότητα και την τοπική κοινωνία υπέρ της διατήρησης, αποκατάστασης και επανάχρησης του συγκροτήματος, που υπογράφει η Ειρήνη Γρατσία.

Όπως άλλωστε αναφέρει στο ψήφισμα του το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «το Γυμνάσιο και Λύκειο Λαγκαδά αποτελεί ένα εξέχον δείγμα του μεταπολεμικού μοντερνισμού στην Ελλάδα, με σαφείς και ευθείς συσχετισμούς με τις τότε εξελίξεις της διεθνούς αρχιτεκτονικής, στην ειδική κατηγορία των σχολικών κτιρίων. Η κυψελωτή οργάνωση της κάτοψης εκφράζει όχι απλώς μια πρωτοποριακή αρχιτεκτονική επίλυση, αλλά μια ευρύτερη νεωτερική προσέγγιση της διδασκαλίας και της μάθησης».

Δημήτρης Αντωνακάκης: «Αντικαθιστούν ένα μικρό αριστούργημα με το τίποτα – Η αρχιτεκτονική είναι ο τρόπος που ζούμε»

Στη συζήτηση παρεμβαίνει με μια χειμαρρώδη και βαθιά πολιτιστική τοποθέτηση στην Parallaxi ένας εκ των κορυφαίων – αν όχι ο κορυφαίος – Έλληνας  αρχιτέκτονας, Δημήτρης Αντωνακάκης (atelier 66). Ο κ. Αντωνακάκης έχοντας ο ίδιος την πρόσφατη «οδυνηρή εμπειρία» καταστροφής της δικής του εμβληματικής ανάπλασης στην πλατεία Κολωνακίου για τις ανάγκες του Μετρό, συνδέει τις δύο υποθέσεις κάτω από την ίδια ομπρέλα της κρατικής αυθαιρεσίας και αδιαφορίας για τη σύγχρονη κληρονομιά.

«Αυτή η εμπειρία της αυθαιρεσίας στο Κολωνάκι μας έχει ενεργοποιήσει και για την ιστορία του σχολείου του Φατούρου και του Γιαννάκη», τονίζει ο κ. Αντωνακάκης. «Είναι ένα σχολείο που εκείνη την εποχή βρισκόταν στην πρωτοπορία της αρχιτεκτονικής. Η αναζήτηση αυτή έγινε πολύ σωστά και επιστημονικά, όχι μόνο αρχιτεκτονικά αλλά και από την πλευρά της ψυχολογίας δασκάλων και μαθητών. Σχεδιάστηκε έτσι ώστε ο χώρος να μη σε βουλιάζει, αλλά να σου δίνει την αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε μια αγκαλιά, καλλιεργώντας τις σχέσεις δασκάλου – μαθητή, τον διαχωρισμό  Γυμνασίου – Λυκείου, τη σχέση υπαίθριου και κλειστού χώρου. Όλα αυτά τα είχαν προβλέψει οι αρχιτέκτονες τότε».

Ο κ. Αντωνακάκης αποκαλύπτει μάλιστα ένα άγνωστο χρονικό κακοτεχνιών από την πλευρά του κράτους, που εξηγεί τη σημερινή φθορά που έχει υποστεί το κτίριο, καταρρίπτοντας όμως το επιχείρημα ότι αυτή δεν διορθώνεται.

«Το ελληνικό δημόσιο σπάνια μας αφήνει να ολοκληρώσουμε τα έργα μας ή να τα επιβλέψουμε. Ήδη από το 1972 και το 1977, με δημοσιεύσεις στο περιοδικό «Αρχιτεκτονικά Θέματα», οι μελετητές κατήγγειλαν ότι το έργο θα έχει προβλήματα γιατί η υπηρεσία δεν εκτέλεσε σωστά τη μελέτη των υδρομονώσεων – καθώς τα οκτάγωνα  ήταν σαν μικρές λίμνες και ήθελαν ακρίβεια. Και έρχονται τώρα, 40 χρόνια μετά, να πουν ότι το κτίριο έπαθε ζημιές; Τώρα το κατάλαβαν;

Αντί η διοίκηση να προσπαθήσει να το βελτιώσει, αποφασίζει να το κατεδαφίσει. Με τι θάρρος έρχονται να αντικαταστήσουν αυτό το μικρό αριστούργημα με μια νέα σχολική μονάδα, για την οποία ούτε καν μας λένε τι ακριβώς θα είναι και τι ερμηνεύει από τις ανάγκες των παιδιών; Τα σύγχρονα τεχνολογικά μέσα μας δίνουν τη δυνατότητα να κάνουμε θαύματα, ακόμα και σε μισοερειπωμένα κτίρια, αν τυχόν υπάρχουν στατικά προβλήματα. Πόσο μάλλον στη συγκεκριμένη περίπτωση που ο ίδιος ο φορέας, ένα οκτάγωνο μπετονένιο κτίριο, δεν έχει τέτοιο κίνδυνο. Είναι πολύ πιο εύκολο και οικονομικό να διορθωθεί».

Κλείνοντας ο σπουδαίος αρχιτέκτονας απευθύνει έκκληση στην ελληνική πολιτεία να «ξυπνήσει από τον ύπνο της ωραίας κοιμωμένης»:

«Ελπίζουμε ότι το υπουργείο Πολιτισμού θα παρέμβει έστω και την τελευταία στιγμή για να σώσει το κτίριο και τα χρήματα που έχουν να τα διαθέσουν για να το φτιάξουν. Πρέπει επιτέλους να ξεκινήσει ένα ερευνητικό πρόγραμμα στο οποίο θα καταγράφονται και θα κηρύσσονται προληπτικά διατηρητέα τα σύγχρονα έργα αξίας, ώστε να μην μπορεί ο οποιοσδήποτε δήμαρχος να λέει «μου ανήκει, είμαι ιδιοκτήτης και το γκρεμίζω». Πρέπει να καταλάβουν ότι η αρχιτεκτονική δεν είναι μία τέχνη για την κελλιέπεια των όψεων, είναι μια τέχνη για τον τρόπο που ζούμε».

Βασίλης Γιαννάκης (Συνδημιουργός του σχολείου): «Είναι εθνικό έργο – Η ίδια η στατική μελέτη λέει ότι επισκευάζεται»

Στο ίδιο μήκος κύματος ο έτερος αρχιτέκτονας του αρχικού έργου, ο Βασίλης Γιαννάκης, σε ηλικία 90 ετών σήμερα, ξετυλίγει το νήμα από τη δεκαετία του ’60, αποκαλύπτοντας το δραματικό παρασκήνιο της γέννησης του οκταγώνου, ενώ φέρνει στο φως καθοριστικά στοιχεία για τη στατικότητα του κτιρίου:

«Η βασική δική μου άποψη είναι ότι αυτό το κτίριο πρέπει να διατηρηθεί για πολλούς λόγους» δηλώνει στην parallaxi o κ. Γιαννάκης. «Στο στάδιο της προμελέτης, ο τότε Διευθυντής Τεχνικών Υπηρεσιών του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων (ΟΣΚ), δεν συμφωνούσε με το οκτάγωνο και δεν παραλάμβανε τη μελέτη. Τότε εμείς, επειδή πιστεύαμε πάρα πολύ σε αυτό, ζητήσαμε να λύσουμε τη σύμβαση επιστρέφοντας την αμοιβή μας – που ήταν ένα σοβαρό ποσό – χωρίς καμία νομική απαίτηση. Κάναμε αυτή τη χειρονομία γιατί γνωρίζαμε ότι επρόκειτο για ένα έργο πρωτόγνωρο διεθνώς. Μέχρι τότε γινόταν σχολεία με εξαγωνικές δομές. Εμείς πρωτοπορήσαμε με τις οκταγωνικές».

Αναφορικά με τις αιτιάσεις της δημάρχου Λαγκαδά περί επικινδυνότητας, ο κ. Γιαννάκης εμφανίζεται κατηγορηματικός:

«Αυτό μάλλον είναι λάθος. Υπάρχει ο πολιτικός μηχανικός Δημήτρης Αγγέλου, που φέρεται να συμμετείχε στην εκπόνηση της επίσημης μελέτης στατικής επάρκειας του κτιρίου, ο οποίος πρόσφατα σε μια ανάρτηση της Μαρίας Δούση για το σχολικό συγκρότημα, υπογράμμισε σε σχόλιό του πως το επίσημο συμπέρασμα τους είναι ότι το κτίριο είναι επισκευάσιμο και χαρακτηρίζουν υπερβολή την απόφαση κατεδάφισης. Το κτίριο είναι ισόγειο μπορούμε να το στερώσουμε.

Επιπλέον ο δήμος, έχει και άλλες ελεύθερες εκτάσεις στην κατοχή του. Αν θέλουν οπωσδήποτε να κάνουν ένα ολοκαίνουργιο σχολείο, ας πάνε σε εκείνα τα οικόπεδα. Και αυτό το συγκρότημα ας το συντηρήσουν με τις απαραίτητες τεχνολογικές προσθήκες που απαιτεί το 2026. Σήμερα διεθνώς, όπως δείχνουν και τα πρόσφατα βραβεία αρχιτεκτονικής, θεωρείται αντιοικονομικό και περιβαλλοντικά εγκληματικό να σπαταλάται δομικό υλικό και να κατεδαφίζονται κτίρια. Η επισκευή κοστίζει λιγότερο».

Ελένη Τρέσσου – Φατούρου: «Αν υπήρχε βούληση, θα βρισκόταν λύση – Θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μην προχωρήσει η κατεδάφιση»

Στη συζήτηση παρεμβαίνει με μια βαρύνουσας σημασίας δήλωσή της στην parallaxi, η σύζυγος του αείμνηστου δημιουργού, Ελένη Τρέσσου – Φατούρου. Η κ. Τρέσσου διακεκριμένη καθηγήτρια του ΑΠΘ η ίδια, επιλέγει να μην τοποθετηθεί με όρους αρχιτεκτονικής, αλλά εισάγει τη διάσταση της παιδαγωγικής αξίας του κτιρίου.

«Θεωρώ ότι η αρχιτεκτονική κληρονομιά είναι σημαντικό να διασώζεται και να αξιοποιείται, όχι να καταστρέφεται, να κατεδαφίζεται» δηλώνει στην parallaxi η κ. Τρέσσου. «Δεν είμαι αρχιτέκτων, για την αρχιτεκτονική αξία του έργου έχουν μιλήσει οι καθ’ ύλην αρμόδιοι. Εγώ ως παιδαγωγός μπορώ να πω ότι το έργο είναι πρωτοποριακό. Η κυψελωτή οργάνωση των αιθουσών δημιουργεί γωνίες μελέτης, προάγει τη δουλειά σε ομάδες, τη μάθηση μέσα από συνεργασία. Η μάθηση είναι μια κοινωνική διαδικασία κατά την οποία η γνώση οικοδομείται μέσα από συνεργασία και ανταλλαγή απόψεων».

Απαντώντας εμμέσως στα επιχειρήματα της δημοτικής αρχής του Λαγκαδά, η κ. Τρέσσου σημειώνει με νόημα:

«Πιστεύω ότι θα μπορούσαν εξαρχής, αν υπήρχε η βούληση, να αναζητηθούν και άλλες λύσεις που θα αναδείκνυαν το εφικτό, αν όχι επιβεβλημένο, της διατήρησης και αποκατάστασης του έργου. Πιστεύω στον διάλογο. Θα μπορούσε πριν την απόφαση για κατεδάφιση να γίνει ένας διάλογος με αρχιτέκτονες και φορείς που γνωρίζουν τη σημασία και την αξία ενός έργου. Από τη μεριά μας θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μην προχωρήσει η κατεδάφιση του σχολικού κτιρίου».

Η πλευρά της δημοτικής αρχής: «Γιατί η ανακατασκευή είναι ουτοπική και επικίνδυνη»

Στον αντίποδα της αρχιτεκτονικής και παιδαγωγικής θεωρίας, βρίσκεται η σκληρή – είναι η αλήθεια – πραγματικότητα των τεχνικών εκθέσεων και της καθημερινότητας, την οποία προτάσσει με ένταση η διοίκηση του Δήμου Λαγκαδά.

Μιλώντας στην parallaxi η δήμαρχος Ελπινίκη (Νίκη) Ανδρεάδου, ξεκαθαρίζει ότι η λύση της ανακατασκευής ή της αναστήλωσης του υπάρχοντος κτιρίου έχει εξεταστεί, αλλά απορρίπτεται πλήρως ως μη ρεαλιστική, οικονομικά απρόβλεπτη και τεχνικά επικίνδυνη για τη σωματική ακεραιότητα των παιδιών.

«Είναι πολύ εύκολο να λέμε να σωθεί το κτίριο. Η συζήτηση αυτή όμως δεν συνοδεύεται από κάποια ρεαλιστική πρόταση» δηλώνει χαρακτηριστικά η δήμαρχος. «Τα πραγματικά ερωτήματα είναι: Με ποια χρήματα θα σωθεί το κτίριο; Με ποια μελέτη; Σε ποιο χρονοδιάγραμμα; Ποιος φορέας αναλαμβάνει το κόστος τελικά, πότε θα επιστρέψουν οι μαθητές σε ένα κανονικό σχολείο;»

Η κ. Ανδρεάδου αναφέρεται εκτενώς στα επίσημα γραπτά πορίσματα της ομάδας των στατικών μελετητών και μηχανικών, οι οποίοι πραγματοποίησαν αυτοψία στο κτίριο στις 16 Σεπτεμβρίου του 2021, οδηγώντας στο άμεσο σφράγισμα του συγκροτήματος. Οι τεχνικές λεπτομέρειες της έκθεσης – σύμφωνα με την ίδια – περιγράφουν μια ζοφερή κατάσταση:

• Κίνδυνος σε κατάσταση ηρεμίας: «Σε κατάσταση ηρεμίας, χωρίς δηλαδή κάποιο σεισμό, υπάρχει τεράστια πιθανότητα απροειδοποίητης πτώσης και του επιχρίσματος και του σκυροδέματος» αναφέρει η κ. Ανδρεάδου για την σχετική έκθεση.
• Αστοχία και κατάρρευση σε σεισμό: «Επιπλέον, σε κατάσταση έστω και μικρής ή μεσαίας έντασης σεισμικής καταπόνησης, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα αστοχήσουν τα υποστυλώματα, με κίνδυνο κατάρρευσης της οροφής των οκταγωνικών τμημάτων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται».

«Κανένας δεν μπορούσε και δεν μπορεί να αναλάβει την ευθύνη να λειτουργήσει ξανά ένα σχολείο που έχει κριθεί ακατάλληλο λόγω στατικότητας. Πάνω από κάθε αρχιτεκτονική αξία, βρίσκεται η ασφάλεια των παιδιών μας» ξεκαθαρίζει η δήμαρχος.

Το κτηριολογικό αδιέξοδο και η αλλοίωση της ταυτότητας

Ακόμη όμως κι αν παραμεριστεί το θέμα της επικινδυνότητας, η δήμαρχος Λαγκαδά αναδεικνύει μέσα από τα λεγόμενά της μια τεχνική αντίφαση: η προσπάθεια να ενισχυθεί στατικά το κτίριο θα κατέστρεφε την ίδια την αρχιτεκτονική του μορφή.

«Ακόμη κι αν θεωρητικά ήταν εφικτή η στατική αποκατάσταση, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι το τελικό αποτέλεσμα μετά τις επεμβάσεις για να ενισχυθεί η τοιχοποιία, δνε θα μείωνε το εύρος των ανοιγμάτων, των παραθύρων. Τελικά το αποτέλεσμα αυτής της παρέμβασης θα αλλοιώσει σε τέτοιο βαθμό το κτίριο που δεν θα είναι πλέον κατάλληλο για τις εκπαιδευτικές ανάγκες».

Η κ. Ανδρεάδου συμπληρώνει ότι ένα σύγχρονο σχολείο οφείλει να υπακούει στις αυστηρές κτηριολογικές απαιτήσεις που θέτει το υπουργείο Παιδείας. «Αν μιλάμε για μουσειακό χώρο, μαζί σας! Έχουμε ανάγκη και από ένα μουσείο σαφέστατα. Αλλά αυτός ο χώρος είναι χαρακτηρισμένος για Γυμνάσιο και Λύκειο», καταλήγει.

Δημήτρης Σακονίδης: «Μια ολόκληρη γενιά μαθητών χάνεται στα κοντέινερ»

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο αντιδήμαρχος Παιδείας του δήμου Λαγκαδά, Δημήτρης Σακονίδης, εστιάζει στην κοινωνική πληγή που έχει δημιουργήσει η πενταετής καθυστέρηση και εκφράζει την έντονη απορία του για το timing της παρέμβασης των αρχιτεκτόνων.

«Από το 2021 που το σχολείο κρίθηκε ακατάλληλο, μέχρι σήμερα, έχουν περάσει πέντε ολόκληρα χρόνια. Όλο αυτό το διάστημα οι μαθητές στεγάζονται σε προσωρινές εγκαταστάσεις. Όλο αυτό το διάστημα δεν υπήρξε μια ώριμη, εφαρμόσιμη πρόταση αποκατάστασης, καμιά απολύτως, η οποία φυσικά θα έπρεπε να είχε κατατεθεί τότε και όχι σήμερα», τονίζει ο αντιδήμαρχος.

Ο κ. Σακονίδης περιγράφει τη σκληρή πραγματικότητα που βιώνουν εκατοντάδες οικογένειες της περιοχής:

«Τα παιδιά κάνουν μάθημα στα kido εδώ και πέντε – έξι χρόνια. Μια ολόκληρη γενιά παιδιών στερήθηκε τις συνθήκες που δικαιούται κάθε παιδί σε ένα σύγχρονο σχολικό περιβάλλον. Παιδιά μπαίνουν μέσα στα λεωφορεία, ταξιδεύουν από τα χωριά τους για να φτάσουν στον Λαγκαδά και αντί για ένα ασφαλές σχολείο, καταλήγουν να κάνουν μάθημα σε προκάτ αίθουσες. Δεν αντέχουμε άλλη καθυστέρηση σε αυτό το έργο.

Βρεθήκαμε μπροστά σε ένα πρόβλημα χωρίς προοπτική επίλυσης. Τρέξαμε, εκπονήσαμε μελέτες, ανοίξαμε χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, προέκυψε ανάδοχος, περάσαμε από το Ελεγτικό Συνέδριο και φτάσαμε στη συμβασοποίηση μιας εξασφαλισμένης χρηματοδότησης 9 εκατομμυρίων ευρώ. Και τώρα έναν μήνα πριν την άδεια κατεδάφισης και την έναρξη των εργασιών, έρχονται αυτά τα ψηφίσματα».

«Όψιμο και ύποπτο ενδιαφέρον – Το μπαλάκι στο υπουργείο Πολιτισμού»

Η τροπή που παίρνει πλέον η υπόθεση έχει προκαλέσει ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα στον δήμο. Το έγγραφο αίτημα των Πανεπιστημίων κοινοποιήθηκε στον Δήμο, αλλά απευθύνεται απ’ ευθείας στο υπουργείο Πολιτισμού, ζητωντας τον επίσημο χαρακτηρισμό του κτιρίου ως διατηρητέο.

Η δήμαρχος, κ. Ανδρεάδου δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει βαριές εκφράσεις για το χρονικό σημείο των παρεμβάσεων που ασκούνται:

«Πέντε χρόνια μετά θυμούνται ότι ενδεχομένως να είναι διατηρητέο. Όταν εκπονούνταν οι μελέτες , το έργο πήρε όλες τις βεβαιώσεις και τις απαλλαγές από τις αρχαιολογικές υπηρεσίες. Το ενδιαφέρον αυτό είναι πολύ όψιμο και αυτό το καθιστά πλέον και λίγο ύποπτο».

Το μεγάλο αγκάθι πλέον είναι ο χρόνος και ο κίνδυνος απώλειας της χρηματοδότησης. Αν η διαδικασία παγώσει προκειμένου να γίνουν νέες μελέτες αποκατάστασης, η δημοτική αρχή προειδοποιεί ότι το έργο θα μπει σε έναν γραφειοκρατικό κυκεώνα χωρίς γνωστό χρονοορίζοντα ολοκλήρωσης, την ώρα που η υπάρχουσα σύμβαση με τον ανάδοχο εγγυάται νέο κτίριο σε 24 μήνες.

Το μεγάλο κοινωνικό και πολιτιστικό δίλημμα

Η περίπτωση του 1ου Γυμνασίου – Λυκείου Λαγκαδά φέρνει στην επιφάνεια ένα κλασικό, σχεδόν αρχετυπικό ελληνικό δίλημμα, όπου και οι δύο πλευρές αναπτύσσουν επιχειρήματα με τη δική τους λογική.

Από τη μια πλευρά της πνευματικής και αρχιτεκτονικής κοινότητας – στην οποία ενώνονται οι πλέον ηχηρές φωνές της Ελένης Τρέσσου – Φατούρου, του Βασίλη Γιαννάκη και του Δημήτρη Αντωνακάκη – που βλέπει στο σχολείο μια ζωντανή παιδαγωγική και πολιτιστική παρακαταθήκη. Οι δημιουργοί απαντούν με τεχνικά επιχειρήματα ότι το κτίριο είναι πλήρως επισκευάσιμο, χαρακτηρίζουν την κατεδάφιση αντιοικονομική διαδικασία και περιβαλλοντικά ασύμφορη λύση για το 2026.

Από την άλλη, η δημοτική αρχή και η τοπική κοινωνία που βλέπουν τη συζήτηση αυτή να διεξάγεται με τεράστια καθυστέρηση, την ώρα που μια ολόκληρη γενιά μαθητών της επαρχίας στοιβάζεται επί έξι χρόνια σε κοντέινερ και kido.

Το μπαλάκι πλέον βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια του υπουργείου Πολιτισμού.