Τι σημαίνει η συμφωνία Mercosur για την Ελλάδα;

Ένα εμπορικό αγροτικό ισοζύγιο με αναλογία 1 προς 13 εις βάρος της Ελλάδας αποτυπώνει το σημείο εκκίνησης της χώρας απέναντι στη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur.

Οι εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τη Λατινική Αμερική κυριαρχούν και ο αγροτικός κόσμος αμφισβητεί αν οι προβλεπόμενες δικλίδες μπορούν να αποτρέψουν νέες καταστροφικές πιέσεις στην εγχώρια παραγωγή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 η Ελλάδα εισήγαγε από τις χώρες της Mercosur αγροτικά προϊόντα, τρόφιμα και ποτά (χωρίς τον καπνό) αξίας 452,1 εκατ. ευρώ, ενώ εξήγαγε στις ίδιες χώρες προϊόντα αξίας μόλις 34,5 εκατ. ευρώ.

Η Ελλάδα εισάγει ήδη σημαντικές ποσότητες αγροτικών προϊόντων από τις χώρες της Mercosur, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά πρώτες ύλες και τρόφιμα που χρησιμοποιούνται τόσο στην κατανάλωση όσο και στη μεταποίηση και τις ζωοτροφές.

Στον πυρήνα των εισαγωγών βρίσκονται προϊόντα ζωικής προέλευσης, όπως βόειο κρέας και πουλερικά, κυρίως από Βραζιλία και Αργεντινή, καθώς και ζάχαρη, με τη Βραζιλία να αποτελεί έναν από τους βασικούς προμηθευτές σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι εισαγωγές σόγιας

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι εισαγωγές σόγιας και προϊόντων σόγιας, που κατευθύνονται κυρίως στη ζωική παραγωγή ως ζωοτροφές, όπως και το καλαμπόκι και άλλα σιτηρά.

Πρόκειται για κατηγορίες προϊόντων που επηρεάζουν άμεσα το κόστος παραγωγής στην ελληνική κτηνοτροφία, αλλά ταυτόχρονα εντείνουν την εξάρτηση από τρίτες χώρες.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι εισαγωγές ρυζιού, μελιού και άλλων βασικών αγροτικών προϊόντων, που εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω ποσοστώσεων ή ειδικών εμπορικών καθεστώτων.

Παράλληλα, καταγράφονται υψηλές εισαγωγές ορισμένων φρούτων και αγροτικών προϊόντων ευρείας κατανάλωσης, όπως εσπεριδοειδή και πρώτες ύλες για τη βιομηχανία τροφίμων, ενώ σημαντικό μέρος των εισαγόμενων προϊόντων αφορά μεταποιημένες ή ημι-μεταποιημένες αγροτικές ύλες που ανταγωνίζονται άμεσα την εγχώρια παραγωγή.

Συνολικά, οι εισαγωγές αυτές διαμορφώνουν μια ήδη επιβαρυμένη εικόνα για το εμπορικό ισοζύγιο αγροτικών προϊόντων της χώρας, η οποία αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω σε περίπτωση πλήρους άρσης των δασμών στο πλαίσιο της συμφωνίας Ε.Ε.-Mercosur.

Μια «σύνθετη συμφωνία»

Ο αρμόδιος υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, σε χθεσινή τηλεοπτική συνέντευξή του χαρακτήρισε τη Mercosur «σύνθετη συμφωνία». Όπως ανέφερε, η ελληνική πλευρά επιδιώκει ρητές ασφαλιστικές δικλίδες, με κεντρική τη ρήτρα αμοιβαιότητας, ώστε τα εισαγόμενα προϊόντα να παράγονται με τους ίδιους κανόνες που ισχύουν στην Ε.Ε.

Παράλληλα, έκανε λόγο για μηχανισμούς προστασίας της αγοράς, επισημαίνοντας ότι σε περίπτωση πτώσης τιμών κάτω από συγκεκριμένα όρια (περίπου 8%) θα ενεργοποιούνται δασμοί ώστε να προστατεύονται τα ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα.

Η ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης εκτιμά επίσης ότι, παρά τις περιορισμένες εξαγωγές της Ελλάδας προς τις χώρες Mercosur, η συμφωνία δίνει νέες προοπτικές, ενώ τα 21 ελληνικά προϊόντα προστασίας προέλευσης και γεωγραφικής ένδειξης (ΠΟΠ-ΠΓΕ), όπως φέτα, ελαιόλαδο, κρόκος Κοζάνης, μαστίχα Χίου, θα προστατεύονται από απομιμήσεις, άρα υπάρχει δυνατότητα για πώληση σε υψηλότερες τιμές.

Για τους αγρότες, ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι οι γενικές προβλέψεις, αλλά το αν αυτές οι δικλίδες μπορούν να εφαρμοστούν εγκαίρως και στην πράξη πριν η ζημιά γίνει μη αναστρέψιμη.

Γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μόνο σε Αργεντινή και Βραζιλία καλλιεργούνται γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες σε έκταση 900 εκατ. στρεμμάτων -περίπου 30 φορές η συνολική γεωργική γη της Ελλάδας-, ενώ παραμένουν σοβαρά ζητήματα που αφορούν τη χρήση απαγορευμένων φυτοφαρμάκων, καθώς και μη επαρκή συστημάτων ιχνηλασιμότητας που να καθιστούν αποτελεσματικούς τους ελέγχους.

Ταυτόχρονα, ο αγροτικός κόσμος αλλά και οι εξαγωγείς δεν αναμένουν ουσιαστική αύξηση των ελληνικών εξαγωγών προς τις χώρες της Mercosur.

Σε ό,τι αφορά τα προϊόντα ΠΟΠ, η πλήρης προστασία τους προβλέπεται να ολοκληρωθεί σε βάθος επταετίας, περίοδος η οποία αφήνει τεράστια περιθώρια σε φθηνότερες απομιμήσεις να διεισδύσουν στις αγορές της Λατινικής Αμερικής. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Βρυξέλλες δικαιολογούν αυτή την απόφαση με το επιχείρημα ότι οι αγρότες στην Ε.Ε. είναι μόνο το 3,8% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, ενώ στη βιομηχανία απασχολείται το 24%.

Στην Ελλάδα, όμως, οι επαγγελματίες αγρότες καταλαμβάνουν περίπου το 10% έως 11,5% του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας, με τον ελληνικό γεωργικό τομέα να απασχολεί περίπου 400.000 άτομα. Το ποσοστό αυτό είναι από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ο μέσος όρος της Ε.Ε. κυμαίνεται κοντά στο 4,2% (στοιχεία Eurostat)

Τι σημαίνει η Mercosur για την Ελλάδα

Θετική ήταν η ψήφος της Ελλάδας, καθώς συνεκτιμήθηκαν η εξασφάλιση προϊόντων προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ), οι ευκαιρίες για εξαγωγές και η γεωπολιτική σημασία της συμφωνίας.

Συγκεκριμένα, για τη χώρα μας κρίσιμο ζήτημα υπήρξε εξαρχής η προστασία των εσπεριδοειδών, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές. Στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων η ελληνική πλευρά πέτυχε διεύρυνση του μέτρου προστασίας για τα εσπεριδοειδή, καθώς όσα θα εισάγονται θα έχουν αυξημένους δασμούς, ώστε να προστατεύονται η τιμή και η ανταγωνιστικότητα των εγχώριων προϊόντων.

Η προστασία κορυφαίων προϊόντων, όπως η φέτα και το ελαιόλαδο, ήταν εξάλλου άλλο ένα βασικό θέμα που ήγειρε η Ελλάδα, κάτι που αποτυπώνεται στη συμφωνία. Συνολικά θα προστατευθούν 344 ευρωπαϊκά αγροτικά προϊόντα από απομιμήσεις στις χώρες της Μercosur (Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη και Βραζιλία), ανάμεσα στα οποία 21 ελληνικά τρόφιμα και ποτά, που πλέον γίνονται πιο διακριτά και επομένως εξασφαλίζεται μεγαλύτερη τιμή ως προς την πώλησή τους. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, προστατεύονται προϊόντα όπως η φέτα, το ελαιόλαδο και η ελιά Καλαμάτας, η κορινθιακή σταφίδα, ο κρόκος Κοζάνης, το μανούρι, η κεφαλογραβιέρα, η μαστίχα Χίου, το ελαιόλαδο Σητείας και Λυγουριού, το κρασί Μαντινείας, Νάουσας, Νεμέας, Σαντορίνης, Σάμου, Αμυνταίου, η ρετσίνα, το τσίπουρο κ.ά.

Σημείο προβληματισμού προκαλεί, ωστόσο, η επταετής μεταβατική περίοδος για την προστασία προϊόντων γεωγραφικής ένδειξης, όπως η φέτα. Σε παράρτημα της συμφωνίας αναφέρεται ότι η προστασία γεωγραφικής ένδειξης «δεν εμποδίζει τη συνέχιση παρόμοιας χρήσης του όρου feta από οποιοδήποτε πρόσωπο… για μέγιστο διάστημα επτά ετών από την έναρξη ισχύος της παρούσας συμφωνίας, υπό την προϋπόθεση ότι κατά την έναρξη ισχύος έχουν χρησιμοποιήσει αυτή τη γεωγραφική ένδειξη με συνεχή τρόπο ίδια ή παρόμοια προϊόντα σε Αργεντινή, Βραζιλία και Ουρουγουάη. Στη διάρκεια αυτών των ετών η χρήση του όρου feta πρέπει να συνοδεύεται από ευανάγνωστη και ορατή ένδειξη της γεωγραφικής προέλευσης του προϊόντος».

Θετική ήταν η ψήφος της Ελλάδας, καθώς συνεκτιμήθηκε η εξασφάλιση προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ).

Σε κάθε περίπτωση, πηγές από την Κομισιόν διατείνονται ότι ανοίγεται νέα αγορά για τη χώρα μας, που σήμερα αφορά μόνο 335 ελληνικές επιχειρήσεις, με την αξία των ελληνικών εξαγωγών να ανέρχεται σε μόλις 1,2 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα αγροτικά προϊόντα είναι αξίας 34 εκατ. ευρώ. Οι ευκαιρίες αφορούν κυρίως γαλακτοκομικά προϊόντα (π.χ. γιαούρτι, φέτα), ενώ ανοίγει ο δρόμος για εξαγωγές και για ελληνικά κρασιά, εφόσον αναμένεται να μειωθούν οι δασμοί στις εισαγωγές οίνου στις χώρες της Mercosur, που σήμερα φθάνουν έως 35%.

Κρίσιμο σημείο της συμφωνίας και για την Ελλάδα υπήρξε, πάντως, η αντιμετώπιση πιθανών αναταραχών στις αγορές, καθώς εξασφαλίστηκε χθες διακοπή εισαγωγών ευαίσθητων προϊόντων σε περίπτωση αιφνίδιας αύξησης των τιμών κατά 5%, αντί του αρχικού 8%.

Σε ό,τι αφορά τις εισαγωγές βοείου κρέατος, που αποτέλεσε εκ των βασικών ενστάσεων της Γαλλίας, αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι θα γίνονται φθηνότερες εισαγωγές, που εξυπηρετούν την ελληνική αγορά, καθώς η εγχώρια παραγωγή είναι σχετικά μικρή. Προβλέπεται εξάλλου μεταβατική περίοδος, κατά την οποία οι χώρες της Mercosur θα εξάγουν συγκεκριμένες ποσότητες, δηλαδή επιπλέον 90.000 τόνους βόειου κρέατος, 190.000 τόνους πουλερικών, που ενώ δεν είναι μεγάλες ενδέχεται να επηρεάσουν τις τιμές που έχουν επιτύχει σήμερα οι Ευρωπαίοι παραγωγοί.

Ποιοι καταψήφισαν

Εν μέσω των σχετικών «πιέσεων» των αγροτών τους, Γαλλία, Πολωνία, Αυστρία, Ιρλανδία και Ουγγαρία καταψήφισαν τη συμφωνία, το Βέλγιο απέσχε, ενώ κρίσιμο ρόλο έπαιξε η Ιταλία, που έδωσε θετική ψήφο μετά την εξασφάλιση από την Κομισιόν επιπρόσθετων κονδυλίων για τους Ευρωπαίους αγρότες ύψους 45 δισ. ευρώ από τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Το αίτημα της Ρώμης ικανοποιήθηκε, αλλά δεν ήταν αρκετό για να πεισθεί και το Παρίσι. Εν μέσω απειλών της αντιπολίτευσης για πρόταση μομφής εναντίον της κυβέρνησης, ο Γάλλος πρόεδρος ξεκαθάρισε από την Πέμπτη ότι θα την καταψηφίσει.

Η συμφωνία, που δημιουργεί τη μεγαλύτερη ζώνη ελευθέρων συναλλαγών, καθώς καλύπτει περισσότερα από 700 εκατομμύρια άτομα, αποτελεί διπλωματική επιτυχία για την πρόεδρο της Κομισιόν που «βλέπει» την επικείμενη υπογραφή ως την ευρωπαϊκή «απάντηση» στην ολοένα και μεγαλύτερη διείσδυση της Κίνας στη Λατινική Αμερική και στους υψηλούς δασμούς των ΗΠΑ.

Πηγή: naftemporiki.gr, kathimerini.gr