Όταν οι τοπικές λιχουδιές μετατρέπονται σε παγκόσμια εμπειρία

Ο Thomas A. P. van Leeuwen έχει μία συναρπαστική θέα απ’ το διαμέρισμα του στο Άμστερνταμ. Η οδός Keizersgracht συνδέεται με εμβληματικά κατά τον 19ο αιώνα σπίτια κατά μήκος καναλιών -αλλά αυτό που βλέπει καθημερινά ο ακαδημαϊκός και ο συγγραφέας είναι καθαρά μοντέρνο. Ημέρα με την ημέρα, τουρίστες από μακριές ουρές πάνω στην γέφυρα κρατούν κώνους με τηγανιτές πατάτες, αξίας 5,50 ευρώ (4,80 λίρες), ενάντια στο φόντο με τα γωνιακά στέγαστρα που δημοσιεύονται στο Instagram και στο TikTok.

Σε όλον τον κόσμο, οι ταξιδιώτες είναι τώρα διατεθειμένοι να περιμένουν μία ώρα ή περισσότερο για μοντέρνες εκδοχές βασικών ειδών της καθημερινότητας. Τα νυχτερινά live του Σαββάτου κάνουν ακόμη και μια περιοδεία στο φαινόμενο. Αλλά οι ψυχολόγοι λένε ότι αυτές οι ουρές δεν είναι στα αλήθεια για το φαγητό: αποκαλύπτουν πως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ταυτότητα και η απόδοση ανασχηματίζουν τα μοντέρνα ταξίδια.

Γιατί οι ουρές μας δελεάζουν

Μια ουρά δεν είναι απλώς μια δημοτικότητα σήματος, προκαλεί ισχυρές ψυχολογικές ενδείξεις. Ο φόβος για να μην χάσεις τίποτα (FOMO) είναι η ισχυρότερη εξήγηση του γιατί οι άνθρωποι περιμένουν σε ουρές για φαγητό, για το οποίο έχουν ήδη ακούσει, λέει ο Rachel S Herz, αναπληρωτής επίκουρος καθηγητής ψυχιατρικής και ανθρώπινης συμπεριφοράς στο ιατρικό σχολείο Alpert του πανεπιστημίου Brown και συγγραφέας του βιβλίου γιατί τρως αυτό που τρως. “Για θετικές εμπειρίες, όταν οι άνθρωποι βλέπουν άλλους ανθρώπους στην ουρά για κάτι, κάνει το ‘πράγμα’ για το οποίο οι άνθρωποι στέκονται στη σειρά να φαίνεται πιο επιθυμητό και προκαλεί το FOMO.”

Η Cathrine Jansson-Boyd, καθηγήτρια συμπεριφοράς των καταναλωτών στο πανεπιστήμιο Anglia Ruskin εξηγεί τον μηχανισμό ως “κοινωνική απόδειξη της έγκρισης.” Αν συνεχίσεις να βλέπεις τις ουρές ανθρώπων ξανά και ξανά, η επανάληψη μπορεί να κάνει την συμπεριφορά να φαίνεται φυσιολογική -ακόμα και αναμενόμενη- και αυτό μπορεί διακριτικά να αλλάξει τον τρόπο που απαντάς. “Είσαι λίγο φοβισμένος να μην χάσεις τίποτα” είπε.

Αλλά αυτές τις μέρες, οι ουρές συναντιούνται σπάνια τυχαία. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν ήδη δει το φαγητό στο διαδίκτυο πριν φτάσουν και η ανακάλυψη συμβαίνει σε εξατομικευμένες ροές, όχι στον δρόμο. Η πίεση του να κάνεις πράγματα που οι άλλοι κάνουν έχει αυξηθεί, λέει η Jansson-Boyd. “Αυτό μας αλλάζει επειδή είμαστε πολύ κοινωνικοί και θέλουμε όλοι να δούμε τι κάνουμε και τι θέλουμε να κάνουμε επειδή το κάνουν οι άλλοι.”

Αλλά το FOMO από μόνο του δεν εξηγεί γιατί οι άνθρωποι κινηματογραφούν τον εαυτό τους να περιμένουν στην ουρά ή γιατί το φαγητό γίνεται ένα τοπίο παρά το σημείο. Η ψυχολογία της ουράς είναι όλο και περισσότερο δεμένη με κάτι νεότερο -και πολύ περισσότερο ορατή.

Είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι, περιμένουμε στην ουρά για μοντέρνα φαγητά, τα οποία είναι όλα μέρος μιας ευρύτερης απόδοσης. Οι άνθρωποι δεν τρώνε απλά ένα δημοφιλές φαγητό -σκηνογραφούν τους εαυτούς τους να το κάνουν, με τις επόμενες τους δημοσιεύσεις, επιδεικνύοντας στους άλλους ότι έχουν ανακαλύψει κάτι ξεχωριστό. Από το cronuts μέχρι το croffles, δημοφιλή πιάτα απλώνονται στο TikTok και στο Instagram πριν φτάσουν οι ταξιδιώτες και εκατομμύρια χρήστες βλέπουν άλλους να τα δοκιμάζουν στην κάμερα.

“[Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης] δίνουν στους τουρίστες μια σκηνή στο τι αποδίδουν στις διακοπές τους” εξηγεί η Sara Dolnicar, καθηγήτρια του σχολείου επιχειρήσεων UQ στο πανεπιστήμιο Queensland. Μία γρήγορη αναζήτηση στο TikTok των #stroopwafel ή #friet (τηγανιτές πατάτες) φέρνει χιλιάδες βίντεο ταξιδιωτών που βαθμολογούν τα “δημοφιλή φαγητά” ενώ κινηματογραφούν αισθητικά τους εαυτούς τους περιμένοντας στην ουρά ή έξω από την αίθουσα.

Διάσημοι και influencers ενισχύουν τον κύκλο, προσθέτει ο ερευνητής Stefan Gössling, καθηγητής του σχολείου επιχειρήσεων και οικονομικών στο πανεπιστήμιο Linnaeus. Αυτοί συγκεντρώνουν ακούραστα κοινωνικά κεφάλαια, προκειμένου να ταυτοποιήσουν τον επόμενο δημοφιλή προορισμό για να παραμείνουν σχετικοί, με τους ακόλουθούς τους, μιμούμενοι την φιλόδοξη συμπεριφορά, να δείχνουν ότι είναι μέρη της ίδιας κοινότητας. “Αυτή [η μιμούμενη τάση] είναι ουσιαστικά το βασικό μάθημα για τα επαναλαμβανόμενα μοντέλα ταξιδιού [και] επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές σε μικρή κλίμακα, όπου οι άνθρωποι πάνε στον ίδιο φούρνο, στο ίδιο μαγαζί με ντόνατς, στο ίδιο μπεργκεράδικο” είπε.

Και επειδή τόσες πολλές αποδόσεις συμβαίνουν τώρα στο διαδίκτυο, τα μέρη που οι άνθρωποι επισκέπτονται δεν ανακαλύπτονται μέσα από περιπλάνηση: παραδίνονται από αλγορίθμους. Αυτό αλλάζει όχι μόνο το πως συμπεριφέρονται οι ταξιδιώτες αλλά που αυτοί πηγαίνουν αρχικά.

Η ψευδαίσθηση της ανακάλυψης

Το ταξιδιωτικό TikTok έχει δημιουργήσει μια αίσθηση ότι όλοι “βρίσκονται” στο ίδιο μέρος ταυτόχρονα -παρόλο που οι αλγόριθμοι κάνουν την δουλειά. Η Dolnicar σημειώνει ότι οι διαδικτυακές έρευνες μειώνουν το γνωστικό φορτίο των ταξιδιωτών. “Μπορεί το να περιμένεις στην ουρά να είναι ευκολότερο [από το να βάζεις] προσπάθεια και να ανακαλύπτεις διαμάντια εκτός των συνηθισμένων διαδρομών.”

Αλλά αυτό έρχεται με ένα κόστος. Οι αλγόριθμοι βάζουν σε προτεραιότητα αυτό που είναι ήδη δημοφιλές, όχι αυτό που είναι διαφορετικό ή χαμηλού προφίλ, το οποίο σημαίνει ότι τα ίδια μέρη ωθούν εκατομμύρια ανθρώπους την ίδια χρονική περίοδο. Επιπρόσθετα, αυτές οι πλατφόρμες ανταμείβουν το περιεχόμενο που προκαλεί συναισθήματα και οδηγεί σε κλικ και κοινοποιήσεις, διανέμοντας έτσι περαιτέρω το δημοφιλές περιεχόμενο. Αλλά η διάδοση είναι δύσκολο να προβλεφθεί και να διαχειριστεί και η αστραπιαία άνοδος αποτελεί μια τάση για την υπάρχουσα υποδομή όπως μια οικονομική ευκαιρία.

Αυτό που αρχίζει ως μια δημοφιλής τάση μπορεί γρήγορα να ανασχηματίσει ολόκληρες γειτονιές.

Για παράδειγμα, όταν ορδές ταξιδιωτών καταλήγουν στο ίδιο παγωτατζίδικο στην Ρώμη ή στο ίδιο μαγαζί με τηγανιτές πατάτες στο Άμστερνταμ, οι ντόπιοι αντιμετωπίζουν τις αρνητικές συνέπειες των λίτρων, θορύβου και κακής διαχείρισης. “Κάνοντας ένα μέρος για τους τουρίστες ακόμα πιο ‘θερμό’ τείνει να μην φέρνει πολλά οφέλη” λέει η Dolnicar. Αντιθέτως, υπάρχει σημαντικός κίνδυνος αντίδρασης από την κοινότητα, καθώς η ποιότητα ζωής των ντόπιων μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά.”

Είναι αυτή η ατελείωτη επίθεση τουριστών που έχει οδηγήσει τον Van Leeuwen να πολεμήσει την τρέλα με τις τηγανιτές πατάτες. Ανάμεσα στις άλλες γειτονιές, το De Negen Straatjes, ζήτησε η πόλη να αξιολογήσει τις άδειες των καταστημάτων. Υπάρχει μία μεγαλύτερη συζήτηση που γίνεται στην πόλη σχετικά με τον υπερτουρισμό -η ομάδα ακτιβιστών του Άμστερνταμ heeft een keuze (“το Άμστερνταμ έχει μια ευκαιρία”) έχει καταθέσει αγωγή κατά της πόλης για την αποτυχία να τηρήσουν την υπόσχεση τους να περιορίσουν τον αριθμό των τουριστών σε 20 εκατομμύρια ετησίως.

Ακόμη τα πλήθη σπάνια αποτρέπουν τους ανθρώπους. Βλέποντας τους άλλους στην ουρά “σου δίνει αυτοπεποίθηση ότι κάνεις το σωστό πράγμα” λέει ο Gössling.

Ακόμη και όταν οι ταξιδιώτες γνωρίζουν ότι οι ουρές τροφοδοτούνται από υπερβολή, συνεχίζουν να τις ακολουθούν -απόδειξη ότι, για πολλούς, η αναμονή έχει γίνει εξίσου σημαντική με το γεύμα.

Μετάφραση από άρθρο του BCC