Ρωτήσαμε γυμνασιόπαιδα πώς θα ζούσαν αν τα social media όντως απαγορευτούν στην Ελλάδα

Το τελευταίο διάστημα, όλο και περισσότερες χώρες αποφασίζουν την απαγόρευση των social media για τους ανήλικους, με τις περισσότερες να ξεκινούν από τα παιδιά κάτω των 15 ετών.

Πρόκειται για μια τάση που κερδίζει έδαφος παγκοσμίως, προκαλώντας αντιδράσεις αλλά και συζητήσεις γύρω από τα όρια της προστασίας και της ελευθερίας στο ψηφιακό περιβάλλον.

Την αρχή έκανε η Αυστραλία, η οποία εφάρμοσε την απαγόρευση για ανηλίκους κάτω των 16 ετών, οδηγώντας στο κλείσιμο σχεδόν πέντε εκατομμυρίων λογαριασμών μέσα σε ένα βράδυ. Για πολλούς, αυτό αποτέλεσε ένα σοβαρό πλήγμα στην καθημερινότητά τους και για άλλους, μια απόφαση που άργησε να έρθει.

Πού βρίσκεται το όριο μεταξύ της προστασίας των ανηλίκων από πιθανές ακατάλληλες για εκείνους πληροφορίες (και τη διακίνησή τους) και του δικαιώματός του για ενημέρωση και έκφραση;

Η γενιά των σημερινών 20άρηδων, που μεγάλωσε κρατώντας ένα κινητό στο χέρι και διατηρώντας λογαριασμό σχεδόν σε κάθε πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης, δύσκολα θα έβλεπε θετικά κάτι τέτοιο.

Αν ξυπνούσα ένα πρωί και διαπίστωνα πως δεν έχω πια Instagram, είναι πολύ πιθανό να… πανικοβαλλόμουν. Κι αυτό από μόνο του λέει πολλά.

Ωστόσο για τους γονείς των πιο νεαρών ηλικιακά, των σημερινών εφήβων, που διάγουν την εφηβεία, αυτή η εξέλιξη στην Ελλάδα ίσως να ήταν κάτι που θα μπορούσε να έχει θετικό αποτύπωμα.

Πέρα από την Αυστραλία, η συζήτηση έχει ανοίξει δυναμικά και στην Ευρώπη

Ισπανία και Γαλλία συγκαταλέγονται στις πρώτες χώρες που εξετάζουν αντίστοιχες απαγορεύσεις, ενώ πλέον στο τραπέζι “πέφτει” και από πλευράς της ελληνικής κυβέρνησης.

Η αυξανόμενη παραβατικότητα ανηλίκων, τα περιστατικά βίας και η ευκολία με την οποία αυτά μεταφέρονται ήξ διακινούνται στα social media αποτελούν βασικά επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας νομοθεσίας.

Οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας των ανηλίκων και στο ερώτημα κατά πόσο μια απαγόρευση μπορεί πράγματι να λειτουργήσει αποτρεπτικά ή αν απλώς θα μεταφέρει το πρόβλημα αλλού.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ένα μήνυμα ή ένα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτούργησε ως σπίθα για σοβαρά επεισόδια βίας — όπως το τραγικό περιστατικό στις Σέρρες, όπου ο θανατηφόρος ξυλοδαρμός 17χρονου από 16χρονο ξεκίνησε από ανταλλαγή μηνυμάτων στο διαδίκτυο.

Παράλληλα όμως, η χρήση των social media από μικρότερες ηλικίες δεν είναι από μόνη της συνώνυμη της βίας ή της παραβατικότητας. Για πολλά παιδιά, οι πλατφόρμες αυτές αποτελούν εργαλείο ενημέρωσης, επικοινωνίας και έκφρασης.

Γυμνασιόπαιδα που κάνουν δραστηριότητες, ταξιδεύουν με τις οικογένειές τους, μοιράζονται στιγμές της καθημερινότητάς τους και ενημερώνονται για όσα συμβαίνουν γύρω τους – από τον αθλητισμό μέχρι την επικαιρότητα – συνθέτουν μια πραγματικότητα πολύ πιο σύνθετη από τα απόλυτα δίπολα.

Το νόμισμα έχει δύο όψεις

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δύο «στρατόπεδα». Όσους υποστηρίζουν την απαγόρευση και όσους αντιτίθενται σε αυτήν. Και οι δύο πλευρές διαθέτουν επιχειρήματα, προσδοκίες, αλλά και φόβους.

Τα πρώτα δείγματα πάντως από χώρες που προχώρησαν σε τέτοιες νομοθεσίες δείχνουν απρόσμενες αλλαγές, όπως στην Αυστραλία, όπου τις ημέρες μετά την απαγόρευση καταγράφηκε αύξηση στις πωλήσεις βιβλίων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πώς μοιάζει τελικά η καθημερινότητα ενός ανήλικου χωρίς social media;

Τρία παιδιά γυμνασίου μιλούν στην Parallaxi  

Ηλέκτρα, 15 ετών – «Θα ένιωθα σαν να μου έκοβαν τα πόδια» 

«Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς τα social media, ειλικρινά. Αν ξαφνικά απαγορεύονταν στην Ελλάδα, θα ένιωθα σαν να μου έκοβαν τα πόδια. Πώς θα έβλεπα τι κάνουν οι φίλοι μου; Πώς θα έστελνα γρήγορα μηνύματα για να κανονίσουμε κάτι την τελευταία στιγμή;

Ίσως θα έπρεπε να ξαναρχίσουμε να μιλάμε στο τηλέφωνο, όπως κάνανε παλαιότερα οι γονείς μας, κάτι που ακούγεται πολύ παλιομοδίτικο, ή ακόμα χειρότερα, να βγαίνουμε έξω χωρίς να ξέρουμε ακριβώς πού θα πάμε! Θα χανόμουν εντελώς. Πώς θα έβλεπα τις νέες τάσεις στη μόδα ή τα memes που όλοι χρησιμοποιούν; Θα έπρεπε να γυρίσω πίσω σε μια εποχή που δεν υπήρχε το Instagram και το TikTok, και αυτό μου φαίνεται αρκετά περίεργο.

Μάλλον θα διάβαζα περισσότερο και θα είχα περισσότερο χρόνο ώστε να ασχοληθώ με κάποιο χόμπι, πράγμα που θα με ωφελούσε, αλλά η αλήθεια είναι ότι το πρώτο πράγμα που θα έκανα θα ήταν να ψάξω κάποιο κρυφό τρόπο να συνδεθώ στο διαδίκτυο χωρίς να με πάρουν χαμπάρι!».

Αργυρώ 14 ετών – «Θα μπορούσε να εφαρμοστεί για κάτω των 12 ετών»

«Πιστεύω ότι είναι λάθος η απόφαση. Θα μπορούσε να εφαρμοστεί για κάτω των 12 ετών, που είναι πιο μικρά τα παιδιά. Θεωρώ ότι από 13 και πάνω ένας έφηβος είναι ώριμος να διαχειριστεί τα social media. Μας δίνει την ευκαιρία να εκφραστούμε, αλλά κυρίως να ανακαλύψουμε πράγματα. Υπάρχει καλός τρόπος χρήσης των social και κακός τρόπος.

Σε ελάχιστες περιπτώσεις θα έπρεπε να περιορίζεται η χρήση, όταν έχει να κάνει με ακραίο περιεχόμενο, το οποίο ούτως ή άλλως δε θα έπρεπε να εμφανίζεται στην οθόνη μας. Οι πολλές ώρες χρήσης των social media είναι σίγουρα ένα ζήτημα, το οποίο όμως θα έπρεπε να ρυθμίζεται μόνο από τους γονείς και όχι από το κράτος.

Αν εφαρμοστεί αυτό το μέτρο θα ασχολιόμουν σίγουρα περισσότερο χρόνο με άλλα χόμπι, όπως η ζωγραφική, η μουσική το διάβασμα και η παρέα με φίλους. Ωστόσο, τα social media δεν είναι κάτι που με αποτρέπει από το να το κάνω όποτε θέλω».

Χαράλαμπος, 15 ετών – «Η ωριμότητα μετριέται από την παιδεία και από την ηλικία»

«Η απόφαση σχετικά με την απαγόρευση των κοινωνικών δικτύων για τα παιδιά κάτω των 15 ετών μου φαίνεται σχετικά άστοχη. Αυτό το πιστεύω διότι στη σύγχρονη εποχή είναι αναπόφευκτο για κάποιον να μην τα χρησιμοποιεί ακόμα και για τα πιο βασικά όπως είναι η ενημέρωση. Νιώθω βασικά ότι στεκόμαστε περισσότερο στο δέντρο και δεν βλέπουμε όλο το δάσος. 

Εννοώ ότι θα ήταν ορθότερο να γίνει διαπαιδαγώγηση για την σωστή τους χρήση στα μικρά παιδιά από τους αντίστοιχους φορείς (πχ οικογένεια, σχολείο) έτσι ώστε να γνωρίζουν πως να συμπεριφερθούν στον χώρο αυτόν παρά να τους επιτραπεί η χρήση «μια ωραία πρωία» που θα έχουν κλίσει το 15ο έτος της ζωής τους και θα θεωρούνται «αρκετά ώριμοι» για να τα χρησιμοποιήσουν.    

Εξάλλου η ωριμότητα μετριέται από την παιδεία και από την ηλικία, καθώς πιστεύω πως ένα παιδί 15 χρονών γνωρίζει καλύτερα να χρησιμοποιεί τα κοινωνικά δίκτυα σε σχέση με τους ίδιους τους ανθρώπους που θεσπίζουν αυτόν τον νόμο. Καταλαβαίνω τη θέση ότι είναι ανεξέλεγκτη η χρήση τους από τα νεαρά παιδιά ωστόσο δεν σκέφτονται ότι αυτό συμβαίνει από την απουσία εκπαίδευσης που έχουν στη χρήση τους.   

Τι θα κάνω περισσότερο: Εν συντομία δεν θα άλλαζα τίποτα στο πως ζω και εξηγώ: Ποτέ δεν ήμουν της λογικής ότι θα «κάψω» κάποια δραστηριότητα για να κάτσω σπίτι και να «σερφάρω» στο ίντερνετ ωστόσο κατανοώ ότι κάποιος ο οποίος περνάει πολύ χρόνο σε αυτά σίγουρα θα ήταν πολύ πιο ευρηματικός στο πως θα αξιοποιήσει τον ελεύθερο του χρόνο» .