Social Media: Οι ιμπρεσιονιστές της Δημοσιογραφίας

Σε εποχές γεωπολιτικών αναταράξεων περνάει σε δεύτερη μοίρα η ιστορία της τέχνης. Σχεδόν ξεχάσαμε ένα ιωβηλαίο σημαντικό, τουλάχιστον για όσους ασχολούμαστε με την εικόνα, σε κάθε έκφανση. Φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την εφεύρεση της Φωτογραφίας. Δηλαδή από τη δημοσιοποίηση της φωτογραφίας «Θέα από το παράθυρο στο Gras» του Νισιφόρ Νιέπς, της αρχαιότερης που διασώζεται μέχρι σήμερα.

Δικαίως στη Γαλλία το Υπουργείο Πολιτισμού στρώνει το κόκκινο χαλί για το Bicentenaire de la Photographie, παρότι το περιοδικό Réponses Photo είχε υποδείξει το 1824 ως έτος αναφοράς, ενώ άλλοι προκρίνουν το 1839 ή το 1816.

«Βοηθητική τέχνη» θα αποκαλέσουν τη Φωτογραφία. Θα της απαρνηθούν μία περίοπτη θέση δίπλα στις παραδοσιακές Επτά Τέχνες (μεταξύ των οποίων και η Ζωγραφική). Πάντως, οι παραδοσιακοί καλλιτέχνες του 19ου αιώνα και ιδιαίτερα οι θιασώτες του ρομαντισμού είχαν θορυβηθεί.

«Η Ζωγραφική πέθανε» αναφωνεί μετά την εμφάνιση της Φωτογραφίας ο Γάλλος ρομαντικός ζωγράφος Πολ Ντελαρός, κορυφαίος στην απεικόνιση ιστορικών σκηνών. Μαθητές του, όπως ο Ζαν Φρανσουά Μιλέ, θα επιμείνουν ωστόσο για πολλές δεκαετίες στην παράδοση, με έμφαση στις αγροτικές ηθογραφίες.

Νέες μορφές τέχνης

Το αργότερο στα τέλη του αιώνα όλοι συνειδητοποιούν ότι η Φωτογραφία δεν σκοτώνει τη Ζωγραφική. Αλλάζει όμως τις αισθητικές συντεταγμένες της. Ενισχύει την αφαίρεση, αποθεώνει το χρώμα και το παιχνίδισμα του φωτός, ενθαρρύνει το πείραμα και την αποδόμηση που αργότερα θα οδηγήσουν στα φωτεινά ή σκοτεινά μονοπάτια (περί ορέξεως ουδείς λόγος…) του κυβισμού ή του Νταντά.

Η καταλυτική απάντηση της Ζωγραφικής στην επέλαση της Φωτογραφίας έρχεται με το κίνημα του Ιμπρεσιονισμού, με τους ζωγράφους να γίνονται ολίγον φωτογράφοι. Κάτι που ίσως δεν πίστευαν ούτε οι ίδιοι. Στο αριστουργηματικό μυθιστόρημά του «Το Δημιούργημα», εμπνευσμένο από τον ιμπρεσιονιστή Πωλ Σεζάν, ο Εμίλ Ζολά περιγράφει το προσωπικό δράμα του ζωγράφου που αυτοκαταστρέφεται αναζητώντας το τέλειο, αλλά και τόσο διαφορετικό από τον «ακαδημαϊσμό της τέχνης» που απορρίπτει.

Υπάρχουν ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στον Σεζάν, τον Μονέ, τον Πισαρό και άλλους πρωτεργάτες του κινήματος, αλλά η ειδοποιός διαφορά από τους παλαιούς ζωγράφους είναι ότι η τέχνη βγαίνει από το ατελιέ. Αντλεί έμπνευση σε εξωτερικούς χώρους, στους δρόμους του Παρισιού και της Ρουέν, στις όχθες του Σηκουάνα, στις παραλίες της Νορμανδίας.

«Υπαιθριστές» τους αποκαλούσαν πριν καθιερωθεί ο όρος «ιμπρεσιονιστές». Αναζητούσαν παντού το αφήγημα που συμπυκνώνεται σε μία φευγαλέα, αλλά αποφασιστική στιγμή. «The Moment» όπως θα διδάξει πολύ αργότερα ο εμβληματικός φωτογράφος Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν. Και όλα αυτά συμβαίνουν αιώνες πριν επινοηθεί η selfie.

Η γοητεία του «υπαιθρισμού»

Η σημερινή συζήτηση για τα social media και το τέλος της Δημοσιογραφίας σαν να θυμίζει εκείνους τους παλαιούς αφορισμούς για τον αφανισμό της Ζωγραφικής από τη Φωτογραφία. Ποιος είναι ο ρόλος των δημοσιογράφων; «Υπαιθριστές» έχουμε γίνει ήδη. Η ψηφιακή κάμερα βγαίνει από τα τηλεοπτικά στούντιο, περιφέρεται ανηλεώς σε αναζήτηση έμπνευσης, πειραματίζεται με μονοπλάνα και τζαμπ κατ.

Καιρός είναι να γίνουμε και «ιμπρεσιονιστές». Να αναζητήσουμε τα εκφραστικά μέσα που θα ανανεώσουν τη δημοσιογραφική γραφή. Ήδη η αυθεντικότητα της ιστορίας γίνεται πιο σημαντική από την κόμμωση του παρουσιαστή. Ίσως μπορούμε να διευρύνουμε το συντακτικό της τηλεοπτικής αφήγησης, ακόμη και με hands on πειραματισμούς.

Εδώ βέβαια καραδοκεί μία μικρή παρεξήγηση (που μπορεί να γίνει μεγάλη). Η άγνοια και η περιφρόνηση του παλαιού και συμβατικού δεν αρκούν, για να εμπεδωθεί το νέο και πρωτοποριακό. Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει.

Όποιος αδαής παρατηρεί το «άλογο-μονοκοντυλιά» του Πικάσο για να αποφανθεί με αυταρέσκεια ότι «έτσι ξέρω κι εγώ να ζωγραφίζω», μάλλον αγνοεί πως ο Πικάσο φιλοτεχνούσε σκίτσα αλόγου με δεξιοτεχνία που θυμίζει ανατομική απεικόνιση, πριν αφοσιωθεί στον κυβισμό. Και όταν τον ρωτούσαν που ψάχνει για να αναζητήσει έμπνευση, έδινε μία αποστομωτική απάντηση: «Δεν ψάχνω, βρίσκω».

Πηγή: DW / Γιάννης Παπαδημητρίου