Ένας ροζ κόσμος

Λέξεις: Αναστασία Ρίζου

Θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας κάτι που μου συνέβη ένα απόγευμα Παρασκευής, γυρνώντας από τη δουλειά, με εκείνη τη γλυκόπικρη εξάντληση που κουβαλάει το τέλος της εβδομάδας. Οι κόρες μου είχαν σχέδια. «Μαμά, το βράδυ πάμε σινεμά», μου ανακοίνωσαν με ενθουσιασμό. Η επιλογή τους; Η ταινία-φαινόμενο Barbie με τη Margot Robbie. Θυμάστε τον τρελό χαμό που έγινε πριν δύο χρόνια.

Πώς να χαλάσω χατίρι στις μονάκριβές μου; «Πάμε», απάντησα αυθόρμητα. «Όχι έτσι», μου λένε. «Η έξοδος είναι θεματική, μόνο ροζ και φουξ ρούχα επιτρέπονται, όχι τα μαύρα αυστηρά κοστούμια γραφείου!». Φόρεσα λοιπόν το μοναδικό μου ροζ σατέν πουκάμισο κι ένα ροζ  κραγιόν και φύγαμε. Αισθανόμουν κάπως αμήχανη, αλλά διασκέδαζα την ιδέα.

Η αλήθεια; Ποτέ δεν ήμουν το «κορίτσι με τις κούκλες». Ως παιδί προτιμούσα να χτίζω σπίτια με τουβλάκια Lego παρά να περνώ ώρες παίζοντας με τις κούκλες. Η Barbie μου φαινόταν πάντα ένα ξεθωριασμένο προϊόν μίας άλλης εποχής. Ήμουν, λοιπόν, σχεδόν εκτός νερών.

Και όταν ξεκίνησε η ταινία, η αμηχανία μεγάλωσε. Η οθόνη -και ολόκληρη η αίθουσα- πλημμύρισε από ένα ατελείωτο ροζ. Ροζ αυτοκίνητα, ροζ ποδήλατα, ροζ φορέματα, ροζ σκουλαρίκια. Ένα σύμπαν κατάφωρα ροζ, ρετρό και νοσταλγικό. Δεν θα σας κρύψω πως ήθελα κυριολεκτικά να σηκωθώ και να φύγω.

Τιμώντας όμως τα παιδιά μου, πίεσα τον εαυτό μου να μείνει και να υπομείνει…..και ως εκ του θαύματος, το κλίμα σε λίγο άλλαξε.

Οι γνώριμες κούκλες  -η αρχιτέκτονας, η δικηγόρος, η τραγουδίστρια- απέκτησαν σάρκα και οστά. Ζωή. Προκλήσεις. Υπαρξιακά ερωτήματα. Η Barbieland, η χώρα που κατοικούν αυτές οι κούκλες Barbie, είναι μια μητριαρχική κοινωνία, όπου οι γυναίκες κατέχουν όλες τις θέσεις εξουσίας και ευθύνης. Είναι αυτάρκεις, επιτυχημένες και με αυτοπεποίθηση. Την ίδια στιγμή, οι «Κεν» περνούν τις μέρες τους στην παραλία, εγκλωβισμένοι σε μια επιφανειακή εκδοχή ανδρισμού, αναζητώντας επιβεβαίωση μέσα από τη γυναικεία αποδοχή.

Ο Κεν της παραλίας αισθάνεται χαρούμενος μόνο όταν είναι μαζί με την Μπάρμπι και αναζητά μία πιο στενή σχέση μαζί της, αλλά ­­­η Barbie τον αποθαρρύνει με τον τρόπο της, γιατί προτιμά την ανεξαρτησία της και τις γυναικείες φιλίες.

Και κάπως έτσι, μέσα από μια φαινομενικά ανάλαφρη αφήγηση, η ταινία αρχίζει να ξεδιπλώνει έναν βαθύ και πολυεπίπεδο προβληματισμό γύρω από τους ρόλους, την εξουσία και τις κοινωνικές προσδοκίες.

Δεν θα σας αποκαλύψω τη συνέχεια της ταινίας και τις ανατροπές της, γιατί αξίζει να τη δείτε, θα σας αποκαλύψω όμως ότι η ταινία περιγράφει με έξοχο τρόπο το πόσο συγκλονιστικά δύσκολο είναι να είσαι γυναίκα. Το αποκορύφωμα  είναι ο μονόλογος της πρωταγωνίστριας προς το τέλος της ταινίας, ο οποίος έχει κυκλοφορήσει πολύ στο internet και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σας μεταφέρω ένα τμήμα του αυτούσιο:

«Είναι κυριολεκτικά αδύνατο να είσαι γυναίκα. Όσο όμορφη και όσο έξυπνη κι αν είσαι, ποτέ δεν πιστεύεις ότι είσαι αρκετά καλή. Πρέπει πάντα να είσαι εξαιρετική, αλλά με κάποιο τρόπο το κάνεις πάντα λάθος.

Πρέπει να είσαι αδύνατη, αλλά όχι πολύ αδύνατη. Και ποτέ δεν μπορείς να πεις ότι θέλεις να είσαι αδύνατη. Πρέπει να λες ότι θέλεις να είσαι υγιής, αλλά συγχρόνως οφείλεις να είσαι και αδύνατη. Πρέπει να έχεις λεφτά, αλλά δεν μπορείς να ζητήσεις λεφτά, γιατί αυτό είναι χυδαίο.

Πρέπει να προσπαθείς να γίνεις το αφεντικό, αλλά δεν μπορείς να είσαι σκληρό αφεντικό. Πρέπει να ηγείσαι, αλλά δεν μπορείς να απορρίπτεις τις ιδέες των άλλων. Πρέπει να αγαπάς το να είσαι μητέρα, αλλά να μη μιλάς συνέχεια για τα παιδιά σου. Πρέπει να είσαι γυναίκα καριέρας, αλλά και να φροντίζεις πάντα για τους άλλους.

Πρέπει να αντιδράς στις απαίσιες ανδρικές συμπεριφορές, αλλά αν το κάνεις, σε κατηγορούν ότι διαρκώς παραπονιέσαι. Πρέπει να παραμένεις όμορφη για τους άνδρες, αλλά όχι τόσο όμορφη ώστε να τους δελεάζεις υπερβολικά ή να απειλείς με την ομορφιά σου άλλες γυναίκες, από τη στιγμή που υποτίθεται ότι είσαι μέλος της γυναικείας κοινότητας. Πρέπει πάντα να ξεχωρίζεις και πάντα να είσαι ευγνώμων. Μην ξεχνάς όμως ποτέ ότι το σύστημα είναι στημένο. Δεν πρέπει ποτέ να γερνάς, να είσαι αγενής, να κάνεις επίδειξη, να είσαι εγωίστρια, να πέφτεις, να αποτυγχάνεις, να δείχνεις ότι φοβάσαι, να παρεκκλίνεις από τη γραμμή. Είναι τόσο δύσκολο! Είναι τόσο αντιφατικό και κανείς δεν πρόκειται να σου δώσει μετάλλιο ή να σου πει ευχαριστώ! Και στο τέλος σου λένε ότι όχι μόνο τα έχεις κάνεις όλα λάθος, αλλά και ότι για όλα φταις εσύ.

Έχω κουραστεί τόσο πολύ να βλέπω τον εαυτό μου και κάθε άλλη γυναίκα να γίνεται κόμπος για να φαίνεται συμπαθητική. Και αν όλα αυτά ισχύουν ακόμα και για μια κούκλα, τότε δεν ξέρω καν τι να σκεφτώ πια».

Όταν ακούστηκαν αυτά τα λόγια στην αίθουσα, το ροζ έπαψε να είναι επιφάνεια. Έγινε καθρέφτης.

Γιατί, τελικά, το πρόβλημα δεν είναι μία κούκλα. Είναι το σύστημα προσδοκιών που διαμορφώνει γυναίκες και άνδρες σε καλούπια ασφυκτικά. Η ταινία, με τόλμη και χιούμορ, δεν μιλά μόνο για τη γυναικεία πίεση. Υπενθυμίζει ότι και οι άνδρες καλούνται να συμμορφωθούν με στερεότυπα εξίσου περιοριστικά: να είναι δυνατοί, ατσαλάκωτοι, επιτυχημένοι, συναισθηματικά φειδωλοί.

Και κάπου εκεί βρίσκεται η ουσία. Όχι σε μια «μάχη των φύλων», αλλά σε μια πρόσκληση απελευθέρωσης. Σε μια ανάγκη επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας, πέρα από ροζ και μπλε στρατόπεδα. Σε μια υπενθύμιση ότι η ισορροπία και η αμοιβαία αναγνώριση δεν είναι πολυτέλεια. Eίναι προϋπόθεση για μια πιο δίκαιη κοινωνία.

Βγαίνοντας από την αίθουσα, κρατούσα το χέρι των κοριτσιών μου και σκεφτόμουν πως ίσως τελικά το ροζ δεν είναι χρώμα. Είναι αφορμή. Αφορμή για συζήτηση. Για αμφισβήτηση. Για αλλαγή.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς ταυτότητα, μήπως ήρθε η στιγμή να αγκαλιάσουμε τα νέα πρότυπα που αναδύονται; Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να είναι πολύπλευρος, ατελής, αληθινός;

Αν όλα αυτά μπορούν να ειπωθούν μέσα από την ιστορία μιας κούκλας, τότε ίσως τελικά το φαινόμενο «Barbie» να είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια κινηματογραφική τάση. Ίσως να είναι μια ροζ επανάσταση που μόλις ξεκίνησε…