H art therapy ως θεραπευτική διαδικασία

Λέξεις: Σοφία Αγαθονικοπούλου

Η art therapy είναι η θεραπεία μέσω της τέχνης. Είναι μια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που αξιοποιεί τη δημιουργική διαδικασία ως βασικό μέσο κατανόησης, έκφρασης και επεξεργασίας της εσωτερικής εμπειρίας του ατόμου. Δεν πρόκειται απλώς για δημιουργική απασχόληση, ούτε για καλλιτεχνική εκπαίδευση. Ο πυρήνας της δεν βρίσκεται στο αισθητικό αποτέλεσμα, αλλά στη διαδικασία: στο πώς το άτομο δημιουργεί, τι επιλέγει να εκφράσει, τι αποφεύγει, και πώς σχετίζεται με το έργο του μέσα στο θεραπευτικό πλαίσιο.

Η art therapy βασίζεται στην παραδοχή ότι η λεκτική γλώσσα δεν επαρκεί πάντα για να αποδώσει σύνθετα συναισθήματα, τραυματικές εμπειρίες ή ασυνείδητο υλικό. Μέσω της ζωγραφικής, του πηλού, του κολλάζ, της μουσικής ή άλλων εικαστικών μέσων, το άτομο μπορεί να εκφράσει βιώματα που δεν έχουν ακόμη οργανωθεί σε λέξεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιπτώσεις όπου το τραύμα, η ντροπή ή η συναισθηματική αποσύνδεση καθιστούν τον λόγο δύσκολο ή αδύνατο.

Ωστόσο, εδώ χρειάζεται προσοχή, επειδή η τέχνη από μόνη της δεν θεραπεύει. Ο καθοριστικός παράγοντας δεν είναι το υλικό ή η τεχνική, αλλά η θεραπευτική σχέση μέσα στην οποία εντάσσεται η δημιουργία. Χωρίς ένα σαφές θεραπευτικό πλαίσιο, η καλλιτεχνική έκφραση μπορεί να μείνει επιφανειακή ή ακόμη και να λειτουργήσει αποδιοργανωτικά, ιδίως όταν ανασύρει έντονο συναισθηματικό υλικό χωρίς επαρκή στήριξη.

Ο ρόλος της art therapy στη θεραπευτική σχέση είναι πολυεπίπεδος. Αρχικά, το έργο τέχνης λειτουργεί ως το τρίτο στοιχείο ανάμεσα στη σχέση του θεραπευτή με τον θεραπευόμενο. Αυτό μπορεί να μειώσει το άγχος της άμεσης έκθεσης, επιτρέποντας στο άτομο να μιλήσει για τον εαυτό του έμμεσα, μέσω του έργου. Παράλληλα, το έργο γίνεται φορέας προβολών, συγκρούσεων και συναισθημάτων που μπορούν να παρατηρηθούν, να συζητηθούν και να επεξεργαστούν από κοινού.

Η θεραπευτική σχέση στην art therapy δεν είναι ουδέτερη. Ο τρόπος που ο θεραπευτής ανταποκρίνεται στο έργο, η στάση του απέναντι στη δημιουργική διαδικασία και η ικανότητά του να αντέχει την αβεβαιότητα και την ασάφεια παίζουν κρίσιμο ρόλο. Αν ο θεραπευτής ερμηνεύει αυθαίρετα ή δίνει έτοιμα νοήματα, κινδυνεύει να ακυρώσει τη βιωματική εμπειρία του θεραπευόμενου. Αντίθετα, η στάση περιέργειας, σεβασμού και μη-γνώσης ενισχύει την αίσθηση ασφάλειας και αυτενέργειας.

Τελικά, η art therapy δεν είναι μια ήπια ή εύκολη θεραπεία, όπως συχνά παρουσιάζεται. Είναι μια βαθιά διαδικασία που απαιτεί ψυχική διαθεσιμότητα, όρια και ουσιαστική θεραπευτική παρουσία. Ο ρόλος της στη θεραπευτική σχέση δεν είναι να αντικαταστήσει τον λόγο, αλλά να τον συμπληρώσει, να τον προκαλέσει και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να τον καταστήσει δυνατό.

*H Σοφία Αγαθονικοπούλου είναι Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας & Ολιστικής Ανάπτυξης