Τα δικαιώματα των γυναικών στην αυτοδιάθεση δεν αποτελούν αντικείμενο διαβούλευσης

Λέξεις: Δ.Α.

Υπάρχει κάθε λόγος να ξεκινήσει κανείς από τη στοιχειώδη ανθρώπινη συμπάθεια και την αναγνώριση του ρόλου που διαδραμάτισε η Μαρία Καρυστιανού στο κίνημα για τα Τέμπη.

Η δημόσια παρουσία της συνέβαλε στη διατήρηση της κοινωνικής πίεσης για λογοδοσία της κυβέρνησης Μητσοτάκη και στην ανάδειξη ενός πραγματικού συλλογικού τραύματος. Αυτό το ηθικό κεφάλαιο είναι υπαρκτό και δεν αμφισβητείται.

Εδώ όμως ανακύπτει το πολιτικό πρόβλημα. Το κίνημα των Τεμπών δεν μετασχηματίστηκε σε συγκροτημένο κίνημα με σαφή, πολιτικά αιτήματα, πέρα από την αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος. Η αποτυχία αυτή, είναι ευθύνη πρωτίστως του πολιτικού συστήματος, άφησε χώρο ώστε το ηθικό κύρος του πένθους να μετατραπεί σε πολιτική αυθεντία χωρίς φίλτρα παραπέρα πολιτικής ανάλυσης.

Το αίτημα της «δικαιοσύνης» από μόνο του, χωρίς πολιτικό σχέδιο για την αντιμετώπιση των αιτιών: ιδιωτικοποίηση, κρατική απορρύθμιση, απουσία δημόσιου ελέγχου, δεν επαρκεί. Και η κύρια ευθύνη γι’ αυτό βαραίνει το πολιτικό σύστημα, και ειδικά την αριστερά, η οποία περιορίστηκε στο να λειτουργήσει ως ουρά του χωρίς να κάνει τη βαθιά πολιτική δουλειά που ιστορικά της αναλογεί.

Η ανάδειξη της Μαρίας Καρυστιανού σε σημαντικό πολιτικό πρόσωπο είναι σύμπτωμα αυτής της αριστερής απουσίας.

Το καμπανάκι άρχισε να χτυπά από τις πρώτες της παρεμβάσεις, με έναν έντονα ηθικοθρησκευτικό, μεσσιακό λόγο, ο οποίος αναπαράχθηκε άκριτα. Έτσι φτάνουμε στο σημείο όπου η Καρυστιανού δήλωσε ότι, ως παιδίατρος, αισθάνεται «διχασμένη» ανάμεσα στα δικαιώματα της γυναίκας και τα λεγόμενα «δικαιώματα του εμβρύου», χαρακτηρίζοντας τις αμβλώσεις «ζήτημα δημόσιας διαβούλευσης» και υποστηρίζοντας ότι «η κοινωνία πρέπει να αποφασίσει». Αυτή η τοποθέτηση δεν είναι ουδέτερη.

Είναι βαθιά προβληματική για συγκεκριμένους λόγους:

1) Το δικαίωμα στην άμβλωση είναι κατοχυρωμένο. Η πρόταση περί διαβούλευσης ισοδυναμεί με κανονιστική υποβάθμιση ενός θεμελιώδους δικαιώματος.

2) Δεύτερον, η άμβλωση είναι ζήτημα κοινωνικής ισότητας και δημόσιας υγείας, όχι αφηρημένης ηθικής. Οι περιορισμοί στις αμβλώσεις στις ΗΠΑ δεν πλήττουν «γενικά» τις γυναίκες, αλλά πρωτίστως τις φτωχές, τις εργαζόμενες και όσες δεν έχουν πρόσβαση σε ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας. Η απαγόρευση δεν μειώνει τις αμβλώσεις. Τις καθιστά επικίνδυνες και ταξικά άνισες.

3) Η ρητορική περί “δικαιωμάτων του εμβρύου” αποκρύπτει πραγματικές κοινωνικές ευθύνες. Αυτοί-ές που επικαλούνται το «δικαίωμα στη ζωή» σιωπούν συστηματικά για την υγεία, την πρόνοια, την παιδική φτώχεια, την πρόσβαση σε παιδικούς σταθμούς, την άδεια μητρότητας και την κοινωνική προστασία. Η επίκληση του εμβρύου λειτουργεί ως ηθικό άλλοθι για την άρνηση υλικών πολιτικών υπέρ των ήδη υπαρχόντων ανθρώπων. Οι ακραίες συντηρητικές φωνές φωνάζουν για το αγέννητο παιδί, αλλά σιωπούν εκκωφαντικά για τα κοινωνικά δικαιώματα του γεννημένου παιδιού.

4) Όταν το κράτος αναγνωρίζει «ανταγωνιστικά δικαιώματα» στο έμβρυο, το σώμα της γυναίκας παύει να της ανήκει πλήρως. Δεν πρόκειται για ουδέτερη στάθμιση, αλλά για θεσμική μετατόπιση προς μορφές εξαναγκασμού ασύμβατες με τη δημοκρατία.

Η μετατροπή του πένθους σε πολιτική ασυλία και η εισαγωγή μιας ακραίας συντηρητικής ατζέντας των «δικαιωμάτων του εμβρύου» μέσω του λόγου περί «διαλόγου» και «διχασμού» δεν συνιστούν πρόοδο, αλλά σαφή θεσμική και δημοκρατική οπισθοδρόμηση.

Σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία, τα δικαιώματα των γυναικών στην αυτοδιάθεση και στην υγεία δεν αποτελούν αντικείμενο διαβούλευσης. Αποτελούν προϋπόθεση ελευθερίας, ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ο συνήγορος της Μαρίας Καρυστιανού, Στέλιος Σούρλας, εμφανίστηκε στο ONE TV (1ο σχόλιο με βίντεο) για να υπερασπιστεί δημόσια τις θέσεις της σχετικά με τις αμβλώσεις.

1. Υποστήριξε ότι το «μεγαλύτερο κακό» είναι η άμβλωση, την οποία εξομοίωσε με τη δολοφονία αγέννητου παιδιού. 2. Δήλωσε ότι, μετά τη σύλληψη, η βούληση της γυναίκας παύει να είναι κεντρική, καθώς «η φύση έχει προχωρήσει». 3. Τόνισε ότι, παρότι οι αμβλώσεις νομιμοποιήθηκαν το 1986, «τα δεδομένα έχουν αλλάξει», άρα το δικαίωμα δεν είναι αδιαπραγμάτευτο.

4. Υποστήριξε ότι «η Δημοκρατία δεν έχει διλήμματα» «Γιατί όχι» αναρωτήθηκε σε ερώτηση για το αν θα πρέπει κάθε χρόνο να κάνουμε δημοψηφίσματα για τη μοναρχία, και συνέχισε πως αυτό σημαίνει άμεση Δημοκρατία. Και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο δημοψηφισμάτων όχι μόνο για θεσμικά ζητήματα (π.χ. μοναρχία), αλλά και για ζητήματα ιδιωτικής ζωής, όπως η μοιχεία. Μερικές παρατηρήσεις: 1. Η άμβλωση παρουσιάζεται ως απόλυτο, μη συγκρίσιμο κακό («δολοφονία αγέννητου παιδιού»), ενώ η αναγκαστική κύηση και αναγκαστική γέννηση αντιμετωπίζονται ως γεγονότα μειωμένης ηθικής βαρύτητας. Αυτό δεν είναι ουδέτερη ηθική κρίση, αλλά συγκεκριμένη ιεράρχηση υποκειμένων: τα δικαιώματα ενός μη αυτόνομου, μη κοινωνικού όντος, και στις πρώτες βδομάδες ενός μη όντος, υπερισχύουν εκείνων ενός υπαρκτού προσώπου με σώμα, βούληση, κοινωνικές και υλικές συνέπειες. Μόνο ισόρροπη δεν είναι η στάθμιση. Μάλιστα η γυναίκα παύει να εμφανίζεται ως υποκείμενο δικαιωμάτων και μετατρέπεται σε μέσο φιλοξενίας μιας “φυσικής διαδικασίας”. 2. Φυσικοποίηση. Η φράση «η φύση έχει προχωρήσει» μετατρέπει ένα κατεξοχήν κοινωνικό και νομικό ζήτημα σε δήθεν φυσικό γεγονός και, άρα, σε κάτι που δεν επιδέχεται επιλογή, κρίση ή διαφωνία. Πρόκειται για κλασικό φυσιοκρατικό άλμα: από μια βιολογική διαπίστωση («υπάρχει κύηση») αντλείται ένα κανονιστικό συμπέρασμα («δεν υπάρχει πια επιλογή»). Έτσι η πολιτική ευθύνη εξαφανίζεται· δεν αποφασίζουμε εμείς, «αποφάσισε η φύση». Αν όμως το φυσικό γεγονός αρκεί για να ακυρώσει την ανθρώπινη απόφαση, τότε κάθε ιατρική πράξη γίνεται ύποπτη παρέμβαση: από τη διόρθωση της μυωπίας, τη χορήγηση αντιβιοτικών και την αφαίρεση μηνίσκου έως τη χημειοθεραπεία. Όλα σχεδόν στο σώμα, ακόμα και ο καρκίνος, είναι «φύση που έχει προχωρήσει». 3. Σχετικοποίηση και αποσταθεροποίηση δικαιωμάτων

Η αναφορά στο 1986 θα μπορούσε να είναι περιγραφικός ρεαλισμός: υπενθύμιση ότι τα δικαιώματα κατακτώνται ιστορικά και άρα χρειάζονται διαρκή υπεράσπιση. Εδώ όμως λειτουργεί αναθεωρητικά.

Η ιστορικότητα δεν χρησιμοποιείται για να εξηγηθεί η ευθραυστότητα των δικαιωμάτων, αλλά για να νομιμοποιηθεί η ανάκλησή τους. Αυτό δεν είναι ρεαλισμός, αλλά μακιαβελικός κυνισμός με σαφή ακραία συντηρητική και ακροδεξιά στόχευση. Ο πρώτος καλεί σε εγρήγορση· ο δεύτερος σε αποδόμηση.

Έτσι, ένα θεμελιώδες δικαίωμα παρουσιάζεται όχι ως θεσμικό όριο στην κρατική και κοινωνική εξουσία, αλλά ως προσωρινή πολιτική ρύθμιση που μπορεί να ανακληθεί. Τα δικαιώματα παύουν να λειτουργούν ως ασπίδες και μετατρέπονται σε μεταβλητές εξαρτώμενες από συγκυρίες και ηθικούς πανικούς.

4. Η θέση ότι «η Δημοκρατία δεν έχει διλήμματα» δεν εκφράζει μια ριζοσπαστική δημοκρατική ευαισθησία, αλλά μια βαθιά προβληματική αντίληψη της πολιτικής: τη μετατροπή της εκάστοτε πλειοψηφίας σε απόλυτο φορέα εξουσίας. Δεν πρόκειται για λαϊκή κυριαρχία με την έννοια της κοινωνικής χειραφέτησης, αλλά για πλειοψηφικό καταναγκασμό που αποφασίζει τι επιτρέπεται να κάνεις με το σώμα σου, τη ζωή σου και, τελικά, τον ίδιο σου τον εαυτό. 5. Η αναφορά στη μοιχεία δεν είναι υπερβολή, ούτε απλώς ένα ρητορικό ατόπημα. Είναι το λογικό αποτέλεσμα μιας πολιτικής λογικής που αντιμετωπίζει τη δημοκρατία ως μηχανισμό ηθικής ρύθμισης της καθημερινής ζωής. Αν η μοιχεία μπορεί να τεθεί σε δημοψήφισμα, τότε δεν υπάρχει καμία θεωρητική ή πολιτική εγγύηση ώστε να μη τεθούν υπό συλλογικό έλεγχο και άλλες πτυχές της ιδιωτικής ζωής: οι σεξουαλικές σχέσεις, οι οικογενειακές μορφές, οι τρόποι ζωής που αποκλίνουν από τον κυρίαρχο κανόνα.

Η κάλπη, σε αυτό το σχήμα, δεν είναι όργανο χειραφέτησης αλλά εργαλείο κοινωνικού ελέγχου. Δεν εκφράζει τη συλλογική αυτονομία των από τα κάτω, αλλά τη δυνατότητα των κυρίαρχων ηθικών πλειοψηφιών να επιβάλλουν πειθαρχία στα σώματα, στις επιθυμίες και στις επιλογές των άλλων.