Εσύ ήξερες ότι… Ο Λευκός Πύργος είχε στην κορυφή του ένα κομμάτι από θωρηκτό που είναι βυθισμένο μέχρι και σήμερα στον Θερμαϊκό

Η Θεσσαλονίκη κρύβει ιστορίες σε κάθε γωνιά της. Από κτίρια και σημεία που προσπερνάμε καθημερινά μέχρι ιστορίες και μικρές λεπτομέρειες της πόλης που δύσκολα προσέχει κανείς ή δεν έχει ακούσει κάτι γι’ αυτές.

Αυτή η στήλη ξεψαχνίζει μικρά και μεγάλα μυστικά της πόλης.

Εσύ ήξερες ότι…

Το τοπόσημο της Θεσσαλονίκης, ο Λευκός Πύργος, είχε στην κορυφή του ένα κομμάτι από ένα θωρηκτό που είναι βυθισμένο στα νερά του Θερμαϊκού.

Ένα από αυτά είναι το ναυάγιο του «Φετχί Μπουλέντ».

Πρόκειται για τουρκικό θωρηκτό που ναυπηγήθηκε το 1871. Με εκτόπισμα 2710 τόνους, επισκευάσθηκε και εκσυγχρονίστηκε το 1906.

Έξι χρόνια μετά, το βράδυ της 18ης Οκτωβρίου 1912 το τορπιλλοβόλλο «Τ-11», με κυβερνήτη τον υποπλοίαρχο Νικόλαο Βότση, εισήλθε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης και βύθισε το τουρκικό θωρηκτό «Φετχί Μπουλέντ».

Ο Βότσης είχε διαταχθεί να περιπολεί την παραλιακή ζώνη της Κατερίνης, αλλά είχε βάλει στο… μάτι το «Φετχί Μπουλέντ».

Ο Υδραίος αξιωματικός είχε πληροφορηθεί ότι από το θωρηκτό είχαν αφαιρεθεί τα μεγάλα κανόνια και είχαν μεταφερθεί στην ξηρά για την καλύτερη υπεράσπιση της περιοχής. Έτσι αποφάσισε ότι ήταν η κατάλληλη στιγμή για το χτύπημα, αφού πρώτα πήρε και τη σύμφωνη γνώμη του επιτελείου.

Το τορπιλλοβόλλο «Τ-11» με τη βοήθεια δύο ψαράδων από την Κατερίνη, τους Μιχάλη Κουφό και Νικόλαο Βλαχόπουλο, που ήξεραν τα κατατόπια, εισήλθε σαν «φάντασμα» στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Έφτασε σε απόσταση 150 μέτρων από το «Φετχί Μπουλέντ».

Στις 11:35 το βράδυ δυο εκρήξεις τορπιλών στον Θερμαϊκό συγκλόνισαν την πόλη. Μια τρίτη δεν βρήκε τον στόχο της και χτύπησε τον κυματοθραύστη.

Απώλειες: 13 ναύτες και ο ιμάμης του σκάφους.

Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ο Βότσης ήταν ιδιαίτερα προσεκτικός, καθώς στο λιμάνι ήταν αραγμένα δύο ακόμη πλοία, ένα αγγλικό και ένα ρωσικό, και θα μπορούσε να προκληθεί διπλωματικό επεισόδιο αν τους συνέβαινε το παραμικρό.

Μετά τον αρχικό πανικό, οι Οθωμανοί άρχισαν να «χτενίζουν» την περιοχή για τον εντοπισμό του πληρώματος του Βότση, όμως το ελληνικό πλοίο είχε καταφέρει να αναχωρήσει απαρατήρητο για να επιστρέψει λίγες ώρες μετά στη βάση του στην Κατερίνη.

Ένας από τους ντόπιους πλοηγούς του Βότση, ο καπετάν Μιχάλης Κουφός, την ώρα της έκρηξης και της βύθισης του τουρκικού θωρηκτού:

«Ένας κρότος, σαν να έσκαναν χίλια αστροπελέκια μαζί, έσκιζε τη θάλασσα. Κι ύστερα μια φλόγα θεόρατη που έκανε να φεγγοβολήσουν τα ουράνια. Και τότε διακρίναμε μέσα στους καπνούς το θηρίο να ορτσάρει αλά μπάντα και να βουλιάζει στη θάλασσα με το πρυμνιό ανασηκωμένο τον ανήφορο. Στο λεπτό βασίλεψε πάλι η σιγαλιά, λες και δεν έγινε τίποτα. Η φελούκα μας άνοιξε όλη την ταχύτητά της και με «πάση δυνάμει» περάσαμε κάτω από τη μύτη και τα κανόνια του Καραμπουρνού…».

Στις 19 Οκτωβρίου ο Βότσης απέστειλε την αναφορά του προς το επιτελείο και δέχθηκε τα συγχαρητήρια του υπουργού Ναυτικών, Νικολάου Στράτου.

Σε αυτήν αναφέρει:

«…Διήλθον απαρατήρητος μεταξύ Καραβοφανάρου και Βαρδάρη. Κατόπιν έφθασα εις τον λιμένα της Θεσσαλονίκης και την 11ην και 20΄ διέκρινα άνευ αμφιβολίας το τουρκικόν θωρηκτόν εις την δυτική άκραν του κυματοθραύστου. Εις την αντίθετον δεξιάν άκραν υπήρχε ρωσσικόν πολεμικόν, υποθέτω, και άλλα σκάφη. Εχώρησα ηρέμως, πάντοτε απαρατήρητος, και κατηύθυνα την πρώραν εις το μέσον του θωρηκτού. Εξεσφενδόνισα πρώτον την δεξιάν πρωραίαν τορπίλλην την 11ην και 35΄ από αποστάσεως 150 μέτρων. Έστρεψα είτα ολίγον αριστερά προχωρών και εξεσφενδόνισα την αριστεράν τορπίλλην. Ανεπόδισα τότε ολοταχώς όπως απομακρυνθώ της εκρήξεως…».

Αναχωρώντας από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης ο Βότσης έριξε μία οβίδα προς το φρούριο του Καραμπουρνού για να στείλει ένα «μήνυμα» ότι το ελληνικό ναυτικό μπορεί να κινείται στο Αιγαίο με χαρακτηριστική άνεση.

Tο βυθισμένο σκάφος εξακολουθεί να βρίσκεται στην ίδια θέση και σε μικρό βάθος, μόλις στα 8 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας καλυμμένο με παχύ στρώμα λάσπης, 300 μ. μέτρα στα ανοιχτά του λιμανιού σε απόσταση 40 μέτρων εξωτερικά από το νότιο κυματοθραύστη απέναντι από την Πρώτη Προβλήτα.

Είναι μπανταρισμένο προς την δεξιά πλευρά και η πλώρη του κοιτά τον Λευκό Πύργο.

Το 1952 για λόγους διευκόλυνσης της ναυσιπλοΐας ανελκύθηκαν τμήματα του πλοίου τα περισσότερα εκ των οποίων χάθηκαν.

Τον Οκτώβριο του 1999 το Ελληνικό Κέντρο Καταδύσεων, μετά από απόφαση του υπουργείου Άμυνας, έκανε προσπάθεια ανέλκυσής του. Το πλοίο εντοπίστηκε, καθαρίστηκε, αλλά η ανέλκυσή του δεν κατέστη δυνατή. Ωστόσο, ήρθαν σημαντικά στην επιφάνεια σημαντικά ευρήματα όπως το τιμόνι του, αλλά και οστά των νεκρών ναυτών του.

Τον Απρίλιο του 2023 το τουρκικό θωρηκτό ήρθε ξανά στην… επιφάνεια της επικαιρότητας καθώς στο ναυάγιο του προσέκρουσε ένα φορτηγό πλοίο εμπορευματοκιβωτίων σημαίας Πορτογαλίας ενώ έμπαινε στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Ο Αργύρης Μαλτσίδης μέσα από το βιβλίο του «Ο Νικόλαος Βότσης και ο τορπιλισμός του Φετχί Μπουλέντ» φέρνει στο φως γνωστές και άγνωστες πτυχές γύρω από το ιστορικό αυτό περιστατικό.

Σε δηλώσεις του πριν από χρόνια στην κάμερα της TV100 είχε αποκαλύψει:

«Φίλοι μου, μου είχαν πει ότι ήταν έξω από τον λιμενοβραχίωνα και μάλιστα πήγαιναν εκεί για να ψαρέψουν τσιπούρες. Πήγα με το σκάφος μου, είδα πού είναι με το βυθόμετρο που είχα και ζήτησα από τον τότε υπουργό Άμυνας να στείλει βατραχανθρώπους για το να βρουν. Πράγματι έστειλε, το βρήκανε και εν συνεχεία παρακάλεσα να κόψουν μία πίστωση για να έρθει ένα συνεργείο που για 6 με 7 ημέρες έβγαζαν διαρκώς αντικείμενα τα οποία μεταφέρθηκαν στη Ναυτική Διοίκηση Βορείου Ελλάδας και τα εκθέσαμε εκεί. Αυτά τα ευρήματα στη συνέχεια σκόρπισαν και άλλα πήγαν στο Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, άλλα στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, κάποια στο Ναυτικό Μουσείου Λιτοχώρου. Ευτυχώς όμως σώθηκαν. Είχα ρωτήσει κάτι παιδάκια που κατέθεσαν στεφάνι να μου πουν ποιος είναι ο Βότσης και εκείνα είπαν ότι είναι ήρωας του 1821. Με ιντριγκάρισε αυτή η απάντηση και ήθελα να ψάξω για να κάνω όλη αυτήν την ιστορία».

Το 2019 ο ιστορικός ερευνητής Βασίλης Νικόλτσιος παρουσίασε την τρισδιάστατη απεικόνιση του τορπιλισμού του τουρκικού θωρηκτού «Φετχί Μπουλέντ».

Πώς όμως το ναυάγιο αυτό συνδέεται με τον Λευκό Πύργο;

Η σημαία του τουρκικού πολεμικού, πριν βουλιάξει, αποσπάσθηκε και εκτίθεται στο Εθνολογικό Ιστορικό Μουσείο της Αθήνας, ενώ το κεντρικό κατάρτι του ξηλώθηκε και τοποθετήθηκε ως ιστός της ελληνικής σημαίας στο Λευκό Πύργο.

Και μόνο το γεγονός ότι ιστορικές αναφορές λένε πως ο ιστός του πλοίου βρέθηκε στην κορυφή του Λευκού Πύργου από τον οποίο κυματίζει η ελληνική σημαία, είναι κάτι που προκαλεί δέος.

Σύμφωνα με τον ιστορικό ερευνητή κ. Νικόλτσιο, ο ιστός του πλοίου όντως βρέθηκε στην κορυφή του Λευκού Πύργου για πολλά χρόνια και σαν λάφυρο πολέμου, όμως μετά καταστράφηκε, κόπηκε, αντικαταστάθηκε από κάποιο άλλο ακριβές ομοίωμα.

Όσον αφορά τον ιστό, αυτός φαίνεται να κατέληξε στα σκουπίδια…

Ο μεταλλικός θυρεός του «Φετχί Μπουλέντ» εκτίθεται στο Ναυτικό Μουσείο Ελλάδας, στον Πειραιά, στο ίδιο μουσείο όπου φυλάσσεται και η ναυτική στολή του τορπιλητή του.

Η βύθιση του «Φετχί Μπουλέντ» ήταν ένα γεγονός που έπαιξε καταλυτικό ρόλο για την μετέπειτα απελευθέρωση της πόλης, αφού Έλληνες στρατιώτες και πολίτες πήραν μεγάλο θάρρος από την επιτυχία του τορπιλλοβόλλου «Τ-11».

Αναφορά στο κατόρθωμα του Βότση περιλαμβάνεται στον ύμνο του Πολεμικού Ναυτικού «Ο Ναύτης του Αιγαίου», που συνέθεσε το 1912 ο Κωνσταντίνος Λυκόρτας.

Δες όλες τις γνωστές ή άγνωστες ιστορίες της στήλης Εσύ ήξερες ότι… πατώντας ΕΔΩ

Πηγές:

Το πλοίο στον πάτο του Θερμαϊκού – parallaximag.gr – Κύα Τζήμου

Η ιστορία του πιο διάσημου ναυαγίου στο Θερμαϊκό αναβιώνει ψηφιακά στην πόλη – parallaximag.gr

Ο τορπιλισμός του θωρηκτού «Φετχί Μπουλέντ» στο Θερμαϊκό – thessmemory.gr – Χρ. Ζαφείρης

Ο τορπιλισμός του «Φετίχ Μπουλέντ» – sansimera.gr

Τρισδιάστατη απεικόνιση του Τορπιλισμού του “Φετχί Μπουλέντ” (TV100-18/10/19)