Ο ακαταμάχητος Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης! Λύνεται ο οίστρος του μεγαλείου του

Λέξεις: Στέλιος Κούκος

Ο θεσσαλονικιός συγγραφέας Νίκος Μπακόλας σε μια συνέντευξή του στον ποιητή και συγγραφέα Θανάση Γεωργιάδη είχε πει, πως η «Θεσσαλονίκη έχει μόνο ένα μεγάλο συγγραφέα, τον Πεντζίκη»*.

Η ρηξικέλευθη αυτή άποψη φαίνεται πως αιφνιδίασε τον Θανάση Γεωργιάδη και γι’ αυτό δεν τον ρώτησε τι είναι αυτό που κάνει τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη ακαταμάχητο. Πάντως για πολλά χρόνια ο Θανάσης Γεωργιάδης, που και αυτός εκτιμούσε ιδιαίτερα τον Πεντζίκη, εντυπωσιασμένος από την παραδοχή αυτή του Νίκου Μπακόλα μού θύμιζε την φράση αυτή.

Ίσως και ως ένα ιδιαίτερο μνημόσυνο για την ταπεινότητά του βραβευμένου συγγραφέα ο οποίος μίλησε τόσο ανοικτά και ξεκάθαρα.

Οι δύο λαμπροί και σεμνοί λογοτέχνες φαίνεται, όμως, πως άφησαν σε μας την ευθύνη να λύσουμε τον γρίφο αυτό. Αλλά και εγώ θα αποφύγω τον… σκόπελο αυτό, αφού όποια λύση και αν δώσω ή προτείνω δεν θα έχει γενική ισχύ και θα είναι, εντελώς, προσωπική.

Αντίστοιχη, πάντως, άποψη με τον Νίκο Μπακόλα έχει και κάποιος άλλος γνωστός και σημαντικός συγγραφέας της πόλης, επίσης βραβευμένος, ο οποίος κατά τα άλλα δεν θα συμφωνούσε σε πολλά με τον Πεντζίκη· πέραν του λογοτεχνικού του οίστρου.

Προφανώς, όμως, περί αυτού πρόκειται: για έναν λογοτεχνικό οίστρο ο οποίος εν πολλοίς δεν δικαιώνεται από τις πωλήσεις των βιβλίων του, αλλά αναγνωρίζεται κυρίως μέσα από την επίσημη υποδοχή του από τους ανθρώπους των γραμμάτων και την ένταξή του ανάμεσα στους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς.

Όπως και να έχει ο Πεντζίκης γεννήθηκε το 1908 στην Θεσσαλονίκη και ήταν κατά εφτά χρόνια μικρότερος από την αδελφή του Χρυσούλα, την γνωστή, μεγάλη ποιήτρια Ζωή Καρέλλη. Μεγάλη και σημαντική και αυτή η οποία αναγνωρίστηκε πολύ πιο γρήγορα απ’ ότι ο αδελφός της.

Ο καθηγητής Γιώργος Σαββίδης σε ένα μάθημα του στην Φιλοσοφική Σχολή της Θεσσαλονίκης είχε πει, πως διαχρονικά οι «μεγαλύτερες ελληνίδες ποιήτριες είναι: η Σαπφώ, η Κασσιανή και η Ζωή Καρέλλη» – ήμουν παρών στο μάθημα αυτό.

Ο Γιώργος Σαββίδης, όμως, συνέβαλε καθοριστικά στην καταξίωση του Πεντζίκη, αφού όπως αναφέρει ο τελευταίος σε αυτοβιογραφικό του σημείωμα, «Από το 1969 και μετά, χάρις στην προβολή που μου έκανε στο Γερμανικό Ινστιτούτο Γκαίτε ο κ. Σαββίδης, άρχισαν να βγαίνουν συχνά τα βιβλία μου».

Μέχρι τότε, λοιπόν, που ο Πεντζίκης ήταν 61 ετών τι συνέβαινε;

Όπως έλεγε ο ίδιος, έγινα καλύτερος συγγραφέας γιατί οι εκδότες μού έστελναν πίσω τα κείμενά μου και τα έγραφα ξανά και ξανά. Αυτό, βεβαίως, φανερώνει το… πείσμα του, το γινάτι του για να γίνει συγγραφέας. Αντίστοιχο γινάτι φαίνεται πως έδειξε και στην προσπάθειά του να γίνει ζωγράφος. Θυμίζω την φράση του σημαντικού ζωγράφου Πολύκλειτου Ρέγκου: «Ο κ. Πεντζίκης δεν θα γίνει ποτέ ζωγράφος». Αλλά, όπως καταλαβαίνετε κανένας δημιουργός δεν καταξιώθηκε μόνο με το γινάτι του.

Ευτυχώς, όμως, που δεν ανέλαβα να λύσω τον γρίφο, γιατί ήδη έχει γίνει για τα καλά δεσμός και μάλιστα Γόρδιος.

Ο Πεντζίκης χαρακτηρίστηκε ως το «τρομερό παιδί των γραμμάτων μας» και αυτό οφείλεται στο μεγάλο εύρος των γνώσεων του, την ευρύτερη πνευματική του καλλιέργειά, τον διάλογο που ανέπτυξε ανάμεσα στον Δυτικό πολιτισμό και την καθ’ ημάς παράδοση, αρχαιοελληνική και ορθόδοξη, αλλά και του απρόοπτου χαρακτήρα του και τις ποικίλες έκτακτες και καίριες τοποθετήσεις σε διάφορα πνευματικά και φιλοσοφικά θέματα. Οι λύσεις που έδινε ήταν, ακριβώς, λύσιμο Γόρδιων δεσμών. (Ήταν, δηλαδή, ένας πνευματικός, στοχαστικός Μέγας Αλέξανδρος)!

Ανάμεσα σ’ αυτά ήταν και η «απάντηση» του για το περίφημο, «cogito ergo sum» (σκέφτομαι άρα υπάρχω) του Descartes (Ντεκάρτ), φράση η οποία αποτελεί ακρογωνιαίο στύλο της νεώτερης Δυτικής φιλοσοφίας. Ο Πεντζίκης, λοιπόν, απάντησε με την εξής ερώτηση: «και όταν κοιμάμαι δεν ζω»;

Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης αγάπησε ιδιαίτερα την Θεσσαλονίκη και την μελέτησε όσο κανένας άλλος. Τις καίριες παρατηρήσεις του τις μετέτρεψε σε λογοτεχνικό οίστρο για την πόλη παρασύροντας και μας στον δικό του γόνιμο και στοχαστικό οίστρο.

Η Θεσσαλονίκη στις 13 Ιανουαρίου του 1992 έχασε τον πιο λαμπρό και δημιουργικό «ανασκαφέα» της που ήξερε να την ανασυνθέτει και να μας την προσφέρει ως Μητέρα! Μια εσαεί «Μητέρα Θεσσαλονίκη» που σε βοηθά να ζήσεις!

Για τον λόγο αυτό και παλαιότερα πρότεινα η «οδός Βασιλίσσης Όλγας», όπου κατοικούσε να μετονομαστεί σε Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη και η συνέχειά της η «Βασιλέως Γεωργίου» σε Ζωής Καρέλλη!

Για να πάρει κάποτε ο ποιητικός και πνευματικός οίστρος στον τόπο που τους γέννησε εκδίκηση! Νομίζω πως τους αξίζει, αφού η πόλη και όλοι μας τους χρωστάμε τόσα πολλά! Εξάλλου είναι ανάμεσα στους σημαντικότερους τηλαυγείς φάρους της πόλης διεθνώς! Δεν νομίζετε;

* Θανάσης Γεωργιάδης: Νίκος Μπακόλας: «Η πεζογραφία σταματάει όταν σταματάς κι εσύ», (Οκτ 1999), περιοδικό ΠΙΕΡΟΣ, τ.2, 2003, https://www.bakolas.gr/ ενότητα «Τι έγραψε ο Τύπος, Συνεντεύξεις».

*Ο Στέλιος Κούκος γεννήθηκε στη Λευκωσία και ζει στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Δημόσιο Δίκαιο και Πολιτικές Επιστήμες στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Δημοσίευσε τις ποιητικές συλλογές «Πράος έρως» και «Ζώον Θαλασσινόν» και το βιβλίο «Ωριμάζει μέσα μου ο Παπαδιαμάντης».