Πώς βλέπουν οι Θεσσαλονικείς το κέντρο της πόλης; Το βιβλίο που δίνει απαντήσεις μέσα από τις απόψεις των κατοίκων

Ποια περιοχή της Θεσσαλονίκης θεωρούν οι κάτοικοι ως «κέντρο» της πόλης. Ποια χαρακτηριστικά στοιχεία αναγνωρίζουν και αποδίδουν σε αυτό.

Ποια είναι τα προβλήματα που διαπιστώνουν και τι προτείνουν για την επίλυσή τους. Τι τους αρέσει, τι τους ενοχλεί και για ποιους λόγους στο κέντρο.

Αυτά και άλλα ενδιαφέροντα ερωτήματα και θέματα επιχειρεί να απαντήσει το νέο βιβλίο του Πάνου Κοσμόπουλου «Το Κέντρο της Θεσσαλονίκης, Περιβαλλοντική Αντίληψη του Αστικού Χώρου» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μαλλιάρης Παιδεία.

Το έργο του Δρ. Πάνου Κοσμόπουλου, Δρ. Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ, M.Sc. Surrey U. τ. Καθηγητής Δ.Π.Θ, τ. Διευθυντής Εργαστηρίου Περιβαλλοντικού και Ενεργειακού Σχεδιασμού, Κτιρίων και Οικισμών, ΔΠΘ, Επιστημονικός Δντης K-ecoprojects, αφορά την διερεύνηση των υποκειμενικών «νοητικών εικόνων», στάσεων, απόψεων και αντιλήψεων γύρω από τα παραπάνω θέματα.

Είναι δεδομένο ότι τα αντιληπτικά ερεθίσματα οδηγούν στις νοητικές εικόνες και στις υποκειμενικές στάσεις.

Η έρευνα έγινε κάτω από το πρίσμα της περιβαλλοντικής κοινωνικής ψυχολογίας η οποία εξετάζει τις σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις των ανθρώπων με τον χώρο που τους περιβάλλει.

Παρουσιάζονται και αναλύονται στοιχεία τα οποία συγκεντρώθηκαν με συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια και περιγράφουν υποκειμενικές θεωρήσεις και σημασιολογικές φορτίσεις όπως οι ίδιοι οι κάτοικοι τις εκφράζουν.

Το μεθοδολογικό εργαλείο A.S.S.A (Applied SocioSemiotic Analysis, Εφαρμοσμένη Κοινωνιο-Σημειωτική Ανάλυση), που πρωτοπαρουσιάστηκε μαζί με την θεωρία του Σ-Τόπου (1994), βοηθά στο να αποτυπώνεται μια πληρέστερη εικόνα για τα συγκεκριμένα στοιχεία που αναφέρονται.

Σχετικά με τις απόψεις, τα σχέδια, τις προτάσεις για την πόλη και ειδικότερα για το κέντρο της και τα έργα που προτείνονται ή έχουν ήδη εκτελεστεί από τις αρμόδιες αρχές, συχνά διαπιστώνουμε διαφορετικές απόψεις όχι μονάχα από έναν αριθμό κατοίκων, αλλά και ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες, γεγονός που είναι βέβαια και αναμενόμενο και εύκολα ερμηνεύσιμο.

Ας ληφθεί επίσης υπόψη ότι η έρευνα διεξήχθη σε μια χρονιά έντασης για την Θεσσαλονίκη (Μετρό, Flyover, Δ.Ε.Θ., FSRU, κ.α.).

Αυτά τα θέματα υπογραμμίζονται, και παράλληλα με τις εκφράσεις των προτιμήσεων και υποδείξεων, συνεισφέρουν σε μια πλήρη και ικανοποιητική εικόνα του «Κέντρου» της πόλης.

Επίσης, τα ελεύθερα επιγραμματικά σχόλια που περιλήφθηκαν στα ερωτηματολόγια, κατέδειξαν με έμφαση την ιεράρχηση των θεμάτων και των προβλημάτων όπως τα ιεραρχούν και τα αξιολογούν οι ίδιοι οι κάτοικοι.

Πρέπει να αναφέρουμε εδώ, ότι αντίστοιχες κοινωνικές έρευνες με ερωτηματολόγια και σκίτσα των κατοίκων σχετικά με τα θέματα και τα προβλήματα του κέντρου της Θεσσαλονίκης, έχει διεξάγει ο συγγραφέας στις ακόλουθες χρονικές τομές: 1973-74, 1991, 2013, 2016, 2020, 2023.

Είναι προφανές ότι η συγκριτική τους μελέτη, προσφέρει ένα ενδιαφέρον διαχρονικό ερευνητικό αντικείμενο.

Τονίζεται ότι εκτός από το επιστημονικό υπόβαθρο που αποτελούν τα συμπεράσματα της έρευνας, αποτελούν ταυτόχρονα και βάση για προβληματισμό και πιθανές ενέργειες από πλευράς των αρμόδιων αρχών κάθε επιπέδου, με στόχο την βελτίωση και την βιώσιμη, αειφόρο ανάπτυξη του Κέντρου της Θεσσαλονίκης.

Οι Θεσσαλονικείς απαντούν

Στο Α’ Μέρος του βιβλίου παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας που διεξήχθη από τον Σεπτέμβριο ως και τον Νοέμβριο του 2025. Συλλέχτηκαν και επεξεργάστηκαν 1395 ερωτηματολόγια, τόσο έντυπα, όσο και ηλεκτρονικά.

Τόσο ως προς την κατοικία όσο και ως προς την απασχόληση ο Δήμος Θεσσαλονίκης καταγράφει συντριπτική υπεροχή. Σχεδόν τρεις στους πέντε των συμμετεχόντων στην έρευνα διαμένουν σε περιοχές του Δήμου Θεσσαλονίκης, ενώ σχεδόν τέσσερις στους πέντε εργάζονται εντός των ορίων του.

Η Θεσσαλονίκη βασίζεται στο ΙΧ για τις καθημερινές μετακινήσεις (38,09%) με το Μετρό να αποκτά και αυτό σταδιακά «μερίδιο», ενώ σταθερή αξία αποτελούν τα λεωφορεία (23,12%).

77,52% των συμμετεχόντων παραδέχεται ότι όταν βγαίνει για να ψυχαγωγηθεί επιλέγει να μεταβεί στις περιοχές του Δήμου Θεσσαλονίκης, δηλαδή του κέντρου της πόλης.

47,14% των συμμετεχόντων επισκέπτονται κάθε μέρα το κέντρο, με το 48,92 να δηλώνει ότι η επίσκεψη τους αφορά λόγους εργασίας/κατοίκιας, ψυχαγωγίας, αγορών, αλλά και ως περιοχή συγκέντρωσης υπηρεσιών.

Το 74,82% δηλώνει ότι η επαφή του με το κέντρο της Θεσσαλονίκης είναι μάλλον ευχάριστη και ικανοποιητική.

Η Πλατεία Αριστοτέλους αναδεικνύεται από τους Θεσσαλονικείς ο πιο πολυλειτουργικός κόμβος του κέντρου, αφού κυριαρχεί στη συχνότητα επίσκεψης, τη ψυχαγωγία, ενώ έρχεται δεύτερη ως προς την ιστορική σημασία και την αρέσκεια.

Ο Λευκός Πύργος είναι φυσικά το ισχυρότερο σύμβολο της πόλης και παίρνει την πρωτιά ως προς την ιστορική του σημασία και την αρέσκεια.

Η Τσιμισκή επιβεβαιώνει τον ρόλο της αποκλειστικά ως εμπορικό άξονα, ενώ τα Λαδάδικα και η Παραλία λειτουργούν ως σημαντικοί χώροι εξόδου.

Το έργο του Μετρό στηρίζεται από τους Θεσσαλονικείς και έχει τη χαμηλότερη αρνητική αξιολόγηση, σε αντίθεση με την κατάργηση των θέσεων στάθμευσης λόγω διαπλατύνσεων πεζοδρομίων.

Αρνητικά κρίνεται και ο έλεγχος των ηλεκτρικών πατινιών.

Με σκεπτικισμό/διαφωνία αντιμετωπίζεται από τους Θεσσαλονικείς το ενδεχόμενο μετεγκατάστασης της ΔΕΘ και προέκτασης της πεζοδρόμησης της Αγίας Σοφίας.

Σκεπτικισμός και αναμονή για τα ζητήματα των μεγάλων αναπλάσεων της ΔΕΘ και της Πλατείας Ελευθερίας.

Τα τρία κορυφαία προβλήματα για τους Θεσσαλονικείς είναι:

• Δημόσιοι χώροι στάθμευσης
• Καθαριότητα, σκουπίδια, κάδοι
• Καλύτερη αστική συγκοινωνία

Ως σημαντικά προβλήματα καταγράφονται:

• Χώροι πρασίνου
• Πεζοδρόμια
• Δρόμοι – Λακκούβες
• Ασφάλεια, Αστυνόμευση, Κάμερες
• Ρύθμιση ηλεκτρικών πατινιών, ποδηλατόδρομων
• Κατάληψη δημοσίων χώρων
• Επέκταση Μετρό
• ΔΕΘ αξιοποίηση
• Συντήρηση Δημοσίων Χώρων
• Τιμές Ενοικίων, Airbnb, πώληση κατοικιών σε ξένους
• Ρύπανση, καυσαέριο, μικροσωματίδια
• Άστεγοι
• Εξωτερικές όψεις κτιρίων
• Ωράριο ανεφοδιασμού

Στο Β’ μέρος το κέντρο της Θεσσαλονίκης αποτυπώνεται μέσα από τα σκίτσα των κατοίκων.

Στο Γ’ μέρος φιλοξενούνται σχόλια κατοίκων από άντρες και γυναίκες κάθε ηλικιών. Θεσσαλονικείς που εκφράζουν τους προβληματισμούς τους γύρω από διάφορα ζητήματα της καθημερινότητας από τα airbnb και τα κλειστά μαγαζιά του κέντρου, μέχρι τα γλυπτά που «ξεφυτρώνουν» και θεωρούνται από κάποιους  αισθητικά απαράδεκτα, αλλά και την αναστάτωση από το Flyover και την ενόχληση για το γεγονός ότι στην πόλη ανοίγουν παντού καφετέριες.

Στο Δ’ μέρος καταγράφονται τα γενικά συμπεράσματα της έρευνας.