Tο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά από ψηλά: Πώς θα είναι ο πνεύμονας πρασίνου στα Δυτικά

Εικόνες/Βίντεο: Αστέρης Καρατζάς 

Για τη Δυτική Θεσσαλονίκη, το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά δεν είναι απλώς μια ακόμα αστική ανάπλαση.

Είναι μια σπάνια ευκαιρία – ίσως από τις λίγες των τελευταίων δεκαετιών – να αποδοθεί στους κατοίκους ένας τεράστιος δημόσιος χώρος, ύστερα από χρόνια εγκατάλειψης, διεκδικήσεων και χαμένων υποσχέσεων που περιλάμβανε συνεχείς καθυστερήσεις.

Ένας τόπος που υπήρξε στρατόπεδο, άβατο και πεδίο συγκρούσεων για το ποιος θα τον ελέγχει, επιχειρείται σήμερα να μετατραπεί σε πνεύμονα πρασίνου, μνήμης και καθημερινής ζωής για μια πλευρά της πόλης που διαχρονικά έμενε στο περιθώριο των μεγάλων έργων. Την πιο ξεχασμένη πλευρά της πόλης. Την πιο υποβαθμισμένη.

Η διαδρομή μέχρι εδώ, ωστόσο, μόνο γραμμική δεν ήταν.

Η Parallaxi βρέθηκε στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά μαζί με τον Πρόδρομο Νικηφορίδη του οποίου το αρχιτεκτονικό γραφείο ανέλαβε την ανάπλαση του χώρου 

Από την παραχώρηση της έκτασης το 2016 και τις αντιδράσεις για την τύχη του, μέχρι την έλλειψη πόρων, προσωπικού και ξεκάθαρου σχεδίου, το πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά κουβάλησε για χρόνια την αβεβαιότητα του «τι θα γίνει τελικά εδώ».

Σε έναν χώρο που για δεκαετίες ήταν κλειστός και εγκαταλελειμμένος — μια ζούγκλα χωρίς υποδομές, δρόμους ή φροντίδα — το στοίχημα δεν ήταν η εντυπωσιακή βιτρίνα, αλλά η δημιουργία των βασικών υποδομών και ενός πάρκου που να μπορεί να εξελίσσεται στον χρόνο, αφήνοντας χώρο στις επόμενες γενιές να το ορίσουν σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες.

«Ένα αντίστροφο Μητροπολιτικό Πάρκο»

Η επίσημη αφετηρία αξιοποίησης για το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά, μετά από δεκαετίες διεκδικήσεων, τοποθετείται στο 2016, σε μια εκδήλωση του δήμου Παύλου Μελά σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Εκεί, ο αρχιτέκτονας Πρόδρομος Νικηφορίδης βρέθηκε καλεσμένος για να μιλήσει για το πράσινο στην πόλη — χωρίς, όπως παραδέχεται, να έχει προετοιμαστεί.

«Σκεφτόμουν τι θα μπορούσα να πω και μου ήρθε στο μυαλό το Παύλου Μελά. Μέχρι τότε κανείς δεν μιλούσε για Μητροπολιτικό Πάρκο. Είπα ότι το Παύλου Μελά είναι ένα “αντίστροφο” Μητροπολιτικό Πάρκο. Και αυτό είναι ένας καθρέφτης για την πόλη».

Ο ίδιος, αν και κάτοικος Θεσσαλονίκης, δεν είχε προσωπική επαφή με τον χώρο ως πάρκο. Είχε όμως γνωρίσει το στρατόπεδο από το 1996. «Ο κόσμος έμπαινε μόνο στη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας. Τις υπόλοιπες μέρες ήταν ένα άβατο».

Από τη διεκδίκηση στην αβεβαιότητα

Μέχρι εκείνη την περίοδο, το μόνο που είχε κατακτηθεί ήταν η παραχώρηση του χώρου στον δήμο Παύλου Μελά, έπειτα από δεκαετίες διεκδικήσεων από ενεργούς πολίτες και τη δημοτική αρχή. Τίποτα όμως δεν ήταν δεδομένο.

«Το Ταμείο Εθνικής Άμυνας αντιδρούσε έντονα. Ο χώρος ανήκε εκεί και υπήρχαν σκέψεις για ανέγερση πολυκατοικιών για στρατιωτικούς. Κάποια στιγμή προσπάθησα να υπολογίσω πόσα κτίρια θα μπορούσαν να χτιστούν. Μέτρησα περίπου 2.500».

Η λύση που τελικά βρέθηκε ήταν ο ίδιος να αναλάβει τον ρόλο του επικεφαλής μιας ομάδας μηχανικών του δήμου, ώστε να σχεδιαστεί ένα νέο πάρκο με βάση συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Γρήγορα όμως αποδείχθηκε ότι ο δήμος δεν είχε το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό.

«Υπήρχε μία αρχιτεκτόνισσα. Δεν υπήρχε πολιτικός μηχανικός, ούτε μηχανολόγος. Και το εξασφαλισμένο ποσό ήταν 12 εκατομμύρια ευρώ, γελοίο για 350 στρέμματα. Η Νέα Παραλία, σε 260 στρέμματα, κόστισε σχεδόν 70 εκατομμύρια.

Με τον Μπερνάρ (Κουόμο) αφού αντιληφθήκαμε πως δεν θα έχουμε βοήθεια από τον δήμο αποφασίσαμε πως θα κάνουμε την μελέτη στο γραφείο μας σε συνεννόηση με την δημοτική αρχή. Όλο αυτό το διάστημα δεν τράβηξε κανείς ούτε μια γραμμή». 

Η ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

Υποδομές αντί για “βιτρίνα”

Μαζί με τον συνεργάτη του, Μπερνάρ Κουόμο, αποφάσισαν να δουν τον περιορισμένο προϋπολογισμό ως πλεονέκτημα.

«Ήταν ένα στοίχημα: να χτίσουμε τις υποδομές για τις επόμενες δεκαετίες και να αφήσεις χώρο στις επόμενες γενιές να παρέμβουν.

Σκεφτήκαμε πως καλύτερα που δεν είχαμε μεγαλύτερο ποσό για να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε με αυτά τα χρήματα και να αφήσουμε χώρο για τις άλλες γενιές να κάνουν παρεμβάσεις μέσα στο πάρκο».

Το μισό σχεδόν ποσό δαπανήθηκε σε βασικές υποδομές: φωτισμό, ύδρευση, ηλεκτροδότηση, φωτοβολταϊκά, πυρόσβεση. «Εδώ δεν υπήρχε τίποτα. Ήταν μια ζούγκλα. Βρήκαμε μέχρι και κρυφή γκαρσονιέρα. Δεν υπήρχε άσφαλτος, ούτε πατημένο χώμα».

Όπως του είχε πει χαρακτηριστικά ένας ταξίαρχος: «Το πράσινο υπάρχει επειδή εγκαταλείφθηκε ο χώρος».

«Μέσα στο πάρκο δεν έχουμε μπετόν και άσφαλτο, αυτά είναι απαγορευμένα υλικά. Μόνο η περιμετρική περίφραξη θα έχει ένα χαμηλό τοιχίο, απαραίτητο για την βιωσιμότητα της οριοθέτησης».

Φύση, οπωρώνες και 10.000 δέντρα

Στο πεδίο διαπιστώθηκε και κάτι ακόμη: η εξάπλωση του αείλανθου, ενός επιθετικού είδους που έπρεπε να απομακρυνθεί. Ταυτόχρονα, όμως, εντοπίστηκαν δεκάδες οπωροφόρα δέντρα.

«Υπήρχαν βερικοκιές, συκιές, ελιές. Για παράδειγμα ένας φαντάρος έτρωγε ένα βερίκοκο, έπεφτε ο καρπός και φύτρωνε. Από εκεί γεννήθηκε η ιδέα των μεγάλων οπωρώνων».

ΟΙ ΜΑΚΕΤΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ

Το όραμα ήταν σαφές: «Να οδηγήσουμε τη φύση μέσα στην πόλη. Να ανθίζουν οι κερασιές και οι βερικοκιές, να μυρίζεις τα αρώματα, να βλέπεις τα χρώματα».

Θα υπάρχουν ελιές, δαμασκηνιές, καρυδιές, κερασιές, μουσμουλιές, αμυγδαλιές, συκιές, κυδωνιές θα δημιουργήσουν οικεία τοπία της ελληνικής φύσης.

Έτσι προέκυψε το σχέδιο για 10.000 δέντρα, ελαιώνες και οπωρώνες, με τις γνώσεις του Μπερνάρ Κουόμο να παίζουν καθοριστικό ρόλο.

«Η 3η μεγαλύτερη παρέμβαση στην πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης τα τελευταία 100 χρόνια»

«Το σημαντικότερο γεγονός υπήρξε η ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης μετά από την πυρκαγιά του 1917, το 2o πιο σημαντικό η δημιουργία της Νέας Παραλίας πριν από 50 περίπου χρόνια και τώρα αποδόθηκε στην πόλη μία αντίστοιχη επιφάνεια της Νέας Παραλίας στις δυτικές συνοικίες που η τοπική κοινωνία διεκδικούσε εδώ και τρεις δεκαετίες.

H μετατροπή του πρώην στρατοπέδου σε μητροπολιτικό πάρκο είναι μία μοναδική ευκαιρία για να αναπνεύσουν οι δυτικές συνοικίες, ας μην ξεχνάμε ότι στα όρια του πρώην στρατοπέδου έχουμε τον Δήμο Παύλου Μελά (Σταυρούπολη και Πολίχνη), το Δήμο Νεάπολης Συκεών και το Δήμο Αμπελοκήπων Μενεμένης.

Για 100 χρόνια το πρώην στρατόπεδο ήταν ένας θύλακας αποκλεισμού στο σώμα της πόλης, μία περιχαρακωμένη περιοχή που περιόριζε πολύ την επικοινωνία μεταξύ Σταυρούπολης και Πολίχνης, τμήματα του σημερινού Δήμου Παύλου Μελά. Αυτό που παλαιότερα ήταν η «κατάρα» της περιοχής τώρα γίνεται η «ευλογία» της».

Χώρος μνήμης 

«Το πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά υπήρξε τόπος-φυλακή για πολλούς αντιστασιακούς κατά την Γερμανική κατοχή. Υπήρξε επίσης τόπος εκτελέσεων. Επειδή η διατήρηση της μνήμης του τόπου θεωρείται επιβεβλημένη και αυτονόητη, στην πρόταση ανάπλασης και δημιουργίας του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά θεωρήσαμε ότι η πρόθεση αυτή πρέπει να συμπεριληφθεί και να υλοποιηθεί όχι ως μουσειακό στοιχείο αλλά ως απρόβλεπτη συνάντηση με τον τόπο του κάθε περιπατητή.

Από εκεί προέκυψε η ιδέα για τις κυψέλες μνήμης στο ψηλότερο σημείο. Οι εκτελέσεις γίνονταν πάντα σε απομακρυσμένα μέρη και εκεί πάνω υπάρχουν επιγραφές ονομάτων, που εκτελέστηκαν.

Στην πλέον αδιαμόρφωτη, απομακρυσμένη και ήσυχη περιοχή του μελλοντικού πάρκου εγκαθιστούμε κυβόσχημους λευκούς μαρμάρινους όγκους διαστάσεων ανάλογων με τις κυψέλες, όγκους συμπυκνωμένης μνήμης σε ανάμνηση της παρουσίας των Ελλήνων πατριωτών που θυσίασαν τη ζωή τους σε αυτό τον τόπο».

Πρόκειται για όγκους διαστάσεων όπως υποδεικνύει η μελέτη που ριζώνουν σε αυτό τον τόπο και μεταφέρουν στη σημερινή εποχή και στις μελλοντικές γενιές τη μνήμη αυτής της θυσίας. Δεν πρόκειται για απλή εναπόθεση, οι κυβόσχημοι όγκοι έχουν ουσιαστικά φυτευτεί σε κάθε θέση. Πάνω στις κυψέλες είναι χαραγμένα τα ονόματα των πατριωτών.

«Το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά είναι ένας χώρος μνήμης και ιστορικής συνέχειας. Ένα Οθωμανικό στρατόπεδο με εξαιρετικά κτίρια που μνημονεύονται για την αρχιτεκτονική τους από ευρωπαίους περιηγητές στις αρχές του 20 ου αιώνα. Ένα στρατόπεδο-φυλακή για πολλούς πατριώτες την περίοδο της γερμανικής κατοχής, τόπος εκτελέσεων. Οθωμανικά κτίρια, η φυλακή, νεώτερα κτίρια, αποθήκες και μηχανουργία είναι σήμερα το κτιριακό δυναμικό του μελλοντικού Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά». 

Ένα πάρκο που θα βοηθάει τον κόσμο να βρει τον ρόλο του

Το πάρκο θα διαθέτει πέργκολες, καθιστικά, τρία αναψυκτήρια, όργανα γυμναστικής, ελεύθερη, ανεμπόδιστη και ασφαλή κίνηση για ποδήλατο και τρέξιμο και φυσικά η περίφραξη μήκους 2,5 χιλιομέτρων κρίθηκε απαραίτητη.

«Μια άλλη μεγάλη συζήτηση που έγινε ήταν εάν το πάρκο θα έχει περίφραξη. Την πρώτη φορά που μίλησα για περιφράξεις ξίνισαν. Εγώ εξήγησα πως δεν γίνεται ένας τέτοιος χώρος να έχει ελεύθερη πρόσβαση. Εννοείται πως όσοι μπαίνουν βραδινές ώρες δεν είναι για καλό σκοπό. Πρέπει να νιώθουν ασφαλείς οι πολίτες.

Τα μεγάλα πάρκα σε όλο τον κόσμο κλείνουν το βράδυ. Προέχει η ασφάλεια και η βιωσιμότητα»

Για τον ίδιο, το Παύλου Μελά δεν φιλοδοξεί να είναι ένα πάρκο “θεάματος”. «Θα είναι ένα πάρκο χωρίς πολλά-πολλά. Ο καθένας θα αναζητά και θα βρίσκει τον ρόλο του».

«Το Πάρκο δεν είναι μόνο ένας τόπος που εισπράττουμε τη γενναιοδωρία της φύσης, είναι και ένας τόπος έκφρασης. Στο Μητροπολιτικό Πάρκο οι άνθρωποι ηρεμούν, χαλαρώνουν, χαμογελούν και συζητούν, γίνονται άλλοι άνθρωποι, κάνουν βόλτα, παίζουν, κάνουν ποδήλατο και απολαμβάνουν το φυσικό τοπίο».

«Οι Νέοι θα αναζητήσουν με την ορμή που τους διακρίνει λύσεις και διεξόδους στη καθημερινότητα τους, θα μπουν στο Μητροπολιτικό Πάρκο και θα αναζητήσουν τους δικούς τους χώρους, θα διερευνήσουν τα δικά τους μονοπάτια. Θέλουμε οι Νέοι να βρουν διέξοδο στις αναζητήσεις τους, θέλουμε να παραμείνουν στο Μητροπολιτικό Πάρκο και να δημιουργήσουν. Πρέπει όμως και να τους δώσουμε αυτή τη δυνατότητα».

«Το ΜΠΠΜ θα ταξιδέψει τις επόμενες δεκαετίες χιλιάδες νέους ανθρώπους σε ταξίδια γνώσης, εμπειρίας, σε αναζήτηση ενός καλύτερου αύριο. Αθλητισμός, μουσική, χορός, ζωγραφική και γλυπτική, γιόγκα, εργαστήρια ανακύκλωσης, χειροτεχνίας, θέατρο και κινηματογράφος, η ανάγνωση και η αναψυχή συνυπάρχουν, και συνεργούν. Αυτό το πάρκο σχεδιάσαμε, αυτό το πάρκο θα διεκδικήσουμε. Ευχόμαστε να γίνει μία ωραία πραγματικότητα για όλη τη Θεσσαλονίκη!».  

Χώρος αναψυχής, παιχνιδιού και πολιτισμού 

«Μουσεία, μνημεία, Δημοτικά κτίρια και κτίρια υποστήριξης της λειτουργίας του Πάρκου είναι απαραίτητα και έχουν προβλεφτεί. Όλος ο ανοιχτός χώρος του Πάρκου είναι διαθέσιμος σε οποιαδήποτε δραστηριότητα που έχει χαρακτηριστικά κοινής αποδοχής. Όμως, οι ανάγκες δεν περιορίζονται σε υπαίθριους χώρους.

Χώροι πολιτισμού, όχι αναγκαστικά στο ρόλο του θεατή είναι αναγκαίοι σε αυτό το Πάρκο.

Χώροι έκφρασης νέων και λιγότερο νέων, χώροι συνύπαρξης όλων, όμοιων και διαφορετικών είναι το ζητούμενο. Ένα καταφύγιο για όλους, μία στέγη δημιουργίας και έκφρασης, ένας χώρος εκμάθησης και κοινωνικοποίησης, ένα στέκι για μικρούς και μεγάλους, αυτό είναι το ζητούμενο.

Το ΜΠΠΜ θα ταξιδέψει τις επόμενες δεκαετίες χιλιάδες νέους ανθρώπους σε ταξίδια γνώσης, εμπειρίας, σε αναζήτηση ενός καλύτερου αύριο. Αθλητισμός, μουσική, χορός, ζωγραφική και γλυπτική, γιόγκα, εργαστήρια ανακύκλωσης, χειροτεχνίας, θέατρο και κινηματογράφος, η ανάγνωση και η αναψυχή συνυπάρχουν, και συνεργούν».

Το μέλλον των κτιρίων εντός του Μητροπολιτικού Πάρκου: Εξηγεί η Μίνα Παπαδιαμαντή Γενική Διευθύντρια της ΜΑΘ 

Η Μίνα Παπαδιαμαντή, άνηκε στο δυναμικό του δήμου Παύλου Μελά ενώ πλέον βρίσκεται στη ΜΑΘ ως γενική διευθύντρια.

Το μεγάλο κτίριο το Α2, θα γίνει δημαρχείο που υλοποιείται με μια εργολαβία και με μια προγραμματική σύμβαση με τον δήμο. Ο φορέας υλοποίησης επιβλέπει την κατασκευή του δημαρχείου και του μουσείου Προσφυγικού Πολιτισμού. Ωστόσο ο δήμος μέσω μιας άλλης σύμβασης με το υπουργείο Πολιτισμού, την περιφέρεια και την ΜΑΘ υλοποίησε τις μελέτες για οκτώ κτίρια.

Το Α3 που πλέον έχει παραχωρηθεί στο υπουργείο Πολιτισμού και θα στεγάσει τα αρχαιολογικά ευρήματα του Μετρό και από την ευρύτερη Θεσσαλονίκη. Το Β4 και Δ επίσης παραχωρήθηκαν στο υπουργείο Πολιτισμού και θα δημοπρατηθεί το έργο. Το ένα θα είναι μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού και το άλλο για διοικητικές και περεταίρω πολιτιστικές χρήσεις.

Όσον αφορά την ωριμότητα υλοποίησης για τα υπόλοιπα κτίρια που έχουν μελετηθεί δηλαδή η χρηματοδότηση δεν υπάρχει.

Tα κτίρια Β1, Β2 και Β3 έχουν μελετηθεί ως κτίρια που θα περιλαμβάνουν πολιτιστικές δραστηριότητες. Ενώ το κτίριο Π θα είναι το κτίριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και ό,τι σχετίζεται με αυτό. Τα υπόλοιπα δεν έχουν μελετηθεί.

Το Α3 θα ολοκληρωθεί το επόμενο διάστημα μάλλον μέχρι το καλοκαίρι ενώ το Α2 μέχρι το φθινόπωρο θα ολοκληρωθεί και αυτό. Μέσα στο 2026 θα έχουν ολοκληρωθεί και τα δύο και έπειτα αρχίζουν τα Β4 και Δ.

Χαράλαμπος Μαγειρόπουλος – Αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων στον δήμο Παύλου Μελά «Είμαστε στη τελευταία φάση»

Αυτή η ανάπλαση είναι από τα σημαντικότερα έργα αστικής ανάπλασης που υλοποιούνται στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για ένα έργο μεγάλης κλίμακας με έντονο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και πολιτιστικό αποτύπωμα.

Όλο αυτό είναι ένα πρωτότυπο και πρωτόγνωρο έργο και στη κλίμακα του και στη κατασκευή των συστημάτων του. Εμείς αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε προς την τελική φάση του έργου, την ολοκλήρωσή του.

Αυτή τη στιγμή γίνονται δοκιμές στο σύστημα BMS (Building Management System) είναι ένα σύστημα ελέγχου (λογισμικό και υλικό) που διαχειρίζεται κεντρικά τις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις μεγάλων κτιρίων, όπως θέρμανση, ψύξη (HVAC), φωτισμό και ασφάλεια. Στοχεύει στην ενεργειακή εξοικονόμηση έως και 70%, βελτιώνοντας την άνεση και τη λειτουργικότητα

Όλα αυτά γίνονται από ένα κεντρικό σύστημα διαχείρισης και αποτελεί από μόνο του ένα έργο με αυξημένη δυσκολία.

Υπάρχουν στοιχεία στο έργο που θα ήταν αδύνατον να προβλεφθούν με απόλυτη χρονική συνέπεια, για παράδειγμα όταν σχεδιάστηκε το Μητροπολιτικό Πάρκο, είχε και έχει μέσα φωτοβολταϊκά.

Εκείνο το χρονικό σημείο δεν υπήρχε ακόμα νομικό πλαίσιο για την τοποθέτηση φωτοβολταϊκών άρα όλα αυτά μέσα στην εξέλιξη προχώρησαν μερικές κατασκευές και για αυτό χρειάστηκε περεταίρω χρονικό διάστημα.

Υπάρχουν πέντε virtual net-metering και ένα απλό net-metering τέτοια πράγματα τα προηγούμενα χρόνια δεν υπήρχε ακόμα σαν ωρίμανση σύνδεσης ακόμα και από τον ΔΕΔΔΗΕ.

Το ίδιο και με τις ρευματοδοτήσεις, μέσα στο πάρκο έχουμε 3 μεταλλικούς υποσταθμούς με συστάσεις που αυτά δίνονται σταδιακά, η ρευματοδότηση γίνεται σταδιακά οπότε αυτό χρειάζεται χρόνο. 

Αυτή τη στιγμή από τα 10.000 δέντρα που θα φυτευτούν είμαστε στα 7.000. Για να συνεχίσουμε περιμένουμε τον επόμενο μήνα και με τις κατάλληλες να φυτευτούν στον επόμενο μήνα, και αυτά χρειάστηκαν τον χρόνο τους.  

Ο προβλεπόμενος χρόνος για την παράδοση του έργου είναι περίπου τον Μάιο-Ιούνιο και αυτό που απομένει είναι η στελέχωση του ανθρώπινου δυναμικού που θα διαχειρίζεται τα συστήματα και το ίδιο το πάρκο.  

Το χρονικό της Ιστορίας του Στρατοπέδου Παύλου Μελά

Το συγκρότημα των στρατώνων υπάρχει από το 1881 και χρησιμοποιήθηκε από τις οθωμανικές αρχές για στρατιωτικούς σκοπούς, καθώς η περιοχή ήταν στρατηγική για την πρόσβαση στη Θεσσαλονίκη. Κατά τα έτη 1915–1917, στη διάρκεια του Α′ Παγκοσμίου Πολέμου, η γαλλική συμμαχική στρατιά χρησιμοποιεί μέρος των εγκαταστάσεων, ενώ το 1903-1904 χτίζεται στο χώρο και το τζαμί του Λεμπέτ.

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, το στρατόπεδο περνά υπό τον Ελληνικό Στρατό και επεκτείνεται σημαντικά, καταλαμβάνοντας επιπλέον εκτάσεις γύρω από την αρχική οθωμανική γη.

Η πιο σκοτεινή φάση στην ιστορία του έρχεται με την Κατοχή της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα (1941-1944): οι Γερμανοί καταλαμβάνουν το στρατόπεδο και το μετατρέπουν σε στρατόπεδο κράτησης υπό τον έλεγχο της γερμανικής υπηρεσίας ασφαλείας (SD).

Αρχικά οι αιχμάλωτοι είναι κυρίως αντιστασιακοί, αλλά σταδιακά φυλακίζονται κρατούμενοι από πολλές εθνικότητες – Έλληνες, Σέρβοι, Εβραίοι, Πολωνοί, Ρώσοι, ακόμα και Γερμανοί που θεωρούνται «επικίνδυνοι». Στο πλαίσιο των αντιστασιακών ενεργειών και των γερμανικών αντιποίνων, από το 1941 έως το 1944 γίνονται συνεχείς εκτελέσεις μέσα και γύρω από το στρατόπεδο, με κορύφωση την 6η Ιουνίου 1944, όταν εκτελούνται πάνω από 100 όμηροι κρατούμενοι ως αντίποινα.

Το στρατόπεδο απελευθερώνεται στις 21 Οκτωβρίου 1944, λίγες μέρες πριν απελευθερωθεί και η Θεσσαλονίκη από τον γερμανικό έλεγχο. Μετά τον πόλεμο χρησιμοποιείται από τον ΕΛΑΣ και αργότερα πάλι από τον ελληνικό στρατό για φυλάκιση, εκπαίδευση και διοικητικές ανάγκες τα επόμενα χρόνια.

Κατά τη μεταπολεμική περίοδο έως και τα τέλη του 20ού αιώνα και στις αρχές του 21ου, το στρατόπεδο εξακολουθεί να λειτουργεί ως στρατιωτική εγκατάσταση του Ελληνικού Στρατού, μέχρι που σταδιακά εγκαταλείπεται και παύει να χρησιμοποιείται ως τέτοια το 2005.