MAKE THE ECONOMY SCREAM: Σκοτώνοντας τους μύθους για τη Βενεζουέλα

Υπάρχει τρόπος να μάθει το κοινό της Δύσης τι γίνεται ακριβώς και πως ζουν οι χώρες της Λατινικής Αμερικής; Ειδικότερα, και με αφορμή την γκανγκστερικού τύπου επίθεση των ΗΠΑ και την απαγωγή του Μαδούρο, τι και πως μπορούμε να μάθουμε για τις συνθήκες διαβίωσης, τις ελευθερίες και τα προβλήματα των κατοίκων της Βενεζουέλας;

Τελικά, δούλεψε ο Σοσιαλισμός στη Βενεζουέλα ή όχι, και, τελικά, υπήρξε ποτέ αληθινά σοσιαλιστική χώρα; Κυρίως, όμως, το κρίσιμο ερώτημα, όταν οι δυτικές αφηγήσεις παρουσιάζουν μια χώρα στα όρια της καταστροφής εδώ και δεκαετίες, είναι το από που θα πάρει κανείς αυτές τις απαντήσεις;

Ξεκινώντας κάπως ανάποδα, η απάντηση στο τελευταίο ερώτημα είναι σίγουρα από ερευνητικές προσπάθειες όπως το ντοκιμαντέρ “Make the economy scream” του Άρη Χατζηστεφάνου, το οποίο προσπαθεί, και σε μεγάλο βαθμό πετυχαίνει, να απαντήσει σε όλα τα υπόλοιπα, και όχι μόνο, ερωτήματα, αλλά και να γεννήσει πολλά νέα.

Όπως θα το θέσει ο ίδιος: “Το πρόβλημά μου με την οικονομία της Βενεζουέλας ήταν πως όσο έμενα εκεί, τόσο περισσότερα ερωτήματα μου δημιουργούνταν”, τονίζοντας την συνθετότητα και την πολυπλοκότητα της παρουσίασης της εικόνας μιας χώρας της Λατινικής Αμερικής όπως η Βενεζουέλα.

Το ντοκιμαντέρ, χρηματοδοτούμενο έως και το τελευταίο ευρώ από τον κόσμο (που σταθερά στηρίζει τα εγχειρήματα του Χατζηστεφάνου), γυρίστηκε το 2018 κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας Τραμπ και των σκληρών κυρώσεων που είχε επιβάλλει, ως συνέχεια βέβαια κυρώσεων από τον Μπαράκ Ομπάμα. Μπορεί να είμαστε χρόνια πριν την στρατιωτική εισβολή και απαγωγή του Μαδούρο από τις ΗΠΑ, αλλά ακόμη και σε αυτό ήταν ενορατικό, και κάπως, προφητικό, το ντοκιμαντέρ, καθώς στο τέλος δείχνει την τύχη της Λιβυής και του Ιράκ, χώρες πλούσιες σε κοιτάσματα πετρελαίου, τοποθετώντας τη Βενεζουέλα στο τέλος, χωρίς να το πει ευθέως, ως μία από τις επόμενες.

Δεν επιχειρεί μια αγιογραφία της Βενεζουέλας, αλλά με σαφή θέση -αντικειμενική παρουσίαση και θέαση των πραγμάτων ούτε υπήρχε ούτε θα υπάρξει ποτέ και αποτελεί απλώς μια φαντασίωση- αποδομεί ένα προς ένα τα δυτικά επιχειρήματα εναντίον της χώρας, περί ανθρωπιστικής κρίσης, αλλά και για τους πραγματικούς υπαίτιους των δεινών της χώρας. Ωστόσο, με μια κριτική διάθεση και έρευνα επί του πεδίου, θα προσπαθήσει να καταλάβει και να αναλύσει, μιλώντας με ανθρώπους στη χώρα, με καθηγητές, με αξιωματούχους, με την αντιπολίτευση και πολλούς άλλους, τα σοβαρά οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα τις χώρας με τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου στον κόσμο.

Οικονομία: Ποιος φταίει για την κρίση

Ξεκινώντας την ανάλυση της οικονομίας θα αναρωτηθεί “γιατί όταν μια χώρα της Ε.Ε. βυθίζεται στην κρίση, οι πολιτικοί της ασχολούνται με το χαρτί υγείας στη Λατινική Αμερική“.

Για να συνεχίσει πως όταν οι δυτικοί λένε πως πριν την Μπολιβαριανή επανάσταση το 1999 η Βενεζουέλα ανθούσε οικονομικά, ξεχνάνε να αναφέρουν πως εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν στην ανέχεια και στην ακραία φτώχια. Φυσικά και τα τονίσει πως και επί Τσάβες τα πράγματα, οικονομικά, δεν ήταν και τα καλύτερα, ωστόσο, τα προβλήματα αυτά δεν δημιουργήθηκαν από τον ίδιο, αλλά τα κληρονόμησε. Ζητήματα όπως ο υψηλός πληθωρισμός, οι τεράστιες ανισότητες, το γεγονός των πολύ μεγάλων κοιτασμάτων πετρελαίου και η απόλυτη εξάρτηση από αυτά.

Τι άλλαξε στην οικονομία της χώρας δραστικά, όμως, μετά την Μπολιβαριανή επανάσταση; Τα πετρέλαια έφυγαν από τα χέρια ιδιωτών και εθνικοποιήθηκαν, με τα κέρδη από αυτά να κατευθύνονται για το σύστημα υγείας, για την εκπαίδευση και για το χτίσιμο εργατικών κατοικιών, τις οποίες ο Τσάβες τις έχτιζε ακόμη και δίπλα σε πολυτελή σπίτια πλουσίων. Συνολικά χτίστηκαν 2.000.000 εργατικές κατοικίες οι οποίες διαμοιράστηκαν δωρεάν στα πιο άπορα τμήματα της κοινωνίας.

Ένα ακόμη στοιχείο που άλλαξε ήταν η επιβολή υψηλών κυρώσεων και εμπάργκο, τα τελευταία χρόνια, ξεκινώντας με τον Μπαράκ Ομπάμα, και αυξάνοντάς τους πολύ περισσότερο ο Ντόναλντ Τραμπ, με αποτέλεσμα η χώρα να περιορίζεται στις εξαγωγές πετρελαίου, αλλά και στην εισαγωγή βασικών αγαθών και φαρμάκων. Βέβαια, αυτό πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε ως άλλοθι από την επαναστατική κυβέρνηση ενώ μπορούσαν να γίνουν αποδοτικότερες κινήσεις σε διάφορες συγκυρίες.

Σύμμαχος φυσικά μέσα σε όλο αυτό οι εγχώριοι ολιγάρχες, οι οποίοι συστημικά σαμπόταραν τις προσπάθειες της κυβέρνησης όλα αυτά τα χρόνια στην οικονομική πολιτική, είτε με τεχνητές ελλείψεις σε προϊόντα είτε με ξαφνικές ανόδους στις τιμές αυτών.

Μα, η Βενεζουέλα δεν είναι μια κομμουνιστική δικτατορία χωρίς καμιά ιδιωτική πρωτοβουλία; Τελικά, από ότι φαίνεται, όχι, καθώς στους περισσότερους δείκτες από το 1999 και μετά στη χώρα μεγαλύτερη αύξηση είχε ο ιδιωτικός τομέας. Η Βενεζουέλα δεν έγινε ποτέ αμιγώς σοσιαλιστική χώρα.

Βέβαια, και η ίδια η κυβέρνηση δεν τα έκανε όλα σωστά, αλλά έκανε και αρκετά λάθη στην οικονομική πολιτική ανά διαστήματα. Η κατάσταση, ωστόσο, είναι πολύ καλύτερη, οικονομικά και κοινωνικά, από την πριν το 1999 και την Μπολιβαριανή επανάσταση.

Πολιτική και ελευθερίες: Πόσο δημοκρατική είναι η Ευρώπη; 

Μήπως, όμως, στις δημοκρατικές ελευθερίες εντοπίζονται πολλά προβλήματα;

Τίποτα περισσότερο από αντίστοιχα προβλήματα στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική, αλλά και, προς μεγάλη έκπληξη πολλών δυτικών, στην Ευρώπη.

Σε μια χώρα που τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχουν γίνει 25 εκλογικές αναμετρήσεις, με τα εύσημα πολλών ανεξάρτητων οργανισμών, δικτατορία δύσκολα θα την έλεγε κανείς. Μα, θα πει κάποιος, ο Μαδούρο διεξήγαγε εκλογές για συντακτική συνέλευση, αφού το 2015 όταν έχασε τις βουλευτικές εκλογές και στήριξη της εθνοσυνέλευσης. Ήταν ηθικό και δημοκρατικό να αφαιρέσει μέσω της συντακτικής συνέλευσης εξουσίες από την εθνοσυνέλευση που κυριαρχούσε η αντιπολίτευση; Θα αναρωτηθεί ο Χατζηστεφάνου και η απάντηση που θα δώσει ο Χατζηστεφάνου είναι: Όχι.

Ήταν συνταγματικό; Ναι, με την αντιπολίτευση να έχει σκεφτεί δύο φορές να κάνει κάτι παρόμοιο στο παρελθόν για να απομακρύνει τον Τσάβες από την εξουσία. Αλλά γιατί είναι λιγότερο δημοκρατική η συγκεκριμένη πράξη από τον διορισμό του Παπαδήμου στην Ελλάδα ως πρωθυπουργό της χώρας ή ο μη σεβασμός της βούλησης των λαών μέσω δημοψηφισμάτων;

Ως προς τις ελευθερίες και τα ατομικά δικαιώματα στη χώρα η κατάσταση δεν διαφέρει καθόλου με τις υπόλοιπες χώρες της Λατινικής Αμερικής, σε πολλές από τις οποίες είναι χειρότερα, αλλά το σημαντικότερο που μας τονίζει ο Χατζηστεφάνου είναι πως και στην Ευρώπη, πλέον, ο αυταρχισμός καλά κρατεί και αυξάνεται. Όπως θα πει εύστοχα o Alfred de Zayas, πρώην ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας του ΟΗΕ, όταν οι δυτικοί μιλάνε για τα ατομικά δικαιώματα και την καταπάτηση αυτών, ουσιαστικά εφαρμόζουν μια “α λα καρτ” προσέγγιση στο ζήτημα αυτό.

Επίλογος ή αλλιώς γιατί η Βενεζουέλα έπρεπε να υποταχθεί

Γιατί, όμως, έπρεπε να υποταχθεί στις αμερικανικές πιέσεις η Βενεζουέλα; Το προφανές, και σε μεγάλο βαθμό ισχύει, είναι γιατί έχει τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου παγκοσμίως. Ωστόσο, είναι κάτι ακόμη πιο βαθύ και ανησυχητικό. Όπως θα τονίσει και  στο κλείσιμό του ντοκιμαντέρ ο Χατζηστεφάνου, 8 χρόνια πριν την αμερικανική εισβολή, ενώ τα μέτρα της Βενεζουέλας κάποτε δεν θεωρούνταν τόσο ριζοσπαστικά, πλέον, όποιος αμφισβητεί τη νεοφιλελεύθερη παγκόσμια συναίνεση και προσπαθεί να κάνει μια στοιχειωδώς φιλολαϊκή πολιτική πρέπει να συνθλίβεται. Δυστυχώς, η ιστορία το επιβεβαίωσε με τον χειρότερο τρόπο.