Με το νου στη Βενεζουέλα

Λέξεις: Β.Α.

Για τους περισσότερους από εμάς, η Βενεζουέλα εκπροσωπεί μία ανοίκεια εξωτικότητα στην άλλη πλευρά του πλανήτη. Έτσι ήταν και για μένα, ώσπου τα ‘φέρε η μοίρα πριν καμιά εικοσαριά χρόνια όχι απλά να την επισκεφτώ αλλά να δουλέψω και για λίγο σε αυτή.

Και στη συνέχεια να ζήσω στη μαγευτική και πλανεύτρα αυτή απέραντη επικράτεια. Ήταν η εποχή Τσάβες.

Δεν υπηρξε ασφαλώς ο ‘Λιμπερταδορ’ που φαντασιωνονται καποιοι ασχετοι στην απο δω μερια του ατλαντικού & η republica bolivariana ήταν ήδη τότε ένα προβληματικο καθεστώς. Διπλής ανάγνωσης.

Μετά το θάνατο του, όμως η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά.

Ακόμα χειρότερο ήταν πως στον διάδοχο του Νικολάς Μαδούρο έλειπε το χάρισμα, η αντίληψη και το πολιτικό άστρο του προκατόχου του.

Στο κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο, η ακραία φτώχεια διευρύνθηκε, η διαφθορά άγγιξε νέες κορυφές και ΚΥΡΙΩΣ αποδιαρθρώθηκε πλήρως η παραγωγική βάση μιας από τις πλουσιότερες -μακράν- χώρες του κόσμου σε φυσικούς πόρους. Γιατί δεν είναι μόνο το πετρέλαιο, στα διαθέσιμα αποθέματα του οποίου η Βενεζουέλα θεωρείται πρώτη στον κόσμο, είναι και μια πληθώρα άλλων αγαθών. Αυτά που ορέγονται οι σημερινοί επικυρίαρχοι. Αποστέλλοντας αίφνης διαυγή & μονοσήμαντα μηνύματα σε δυο τουλάχιστον ανεξάρτητα κράτη > στη Μέση αλλά και στην Άπω Ανατολή: FAFO.

ΟΛΑ αυτά όμως – από κάπου ξεκινάνε: ο κόσμος δεν γεννήθηκε χθες. Εν αρχη (της παρούσας ιστορίας) ην ο Τσάβες. Αλλά πως κυριάρχησε ο τολμηρός αυτός λαϊκιστής και πως παγιώθηκε το καθεστώς που δόμησε στην πολύπαθη Βενεζουέλα για να φτάσουμε στα προχθεσινά γεγονότα της σύλληψης και απαγωγής εκλεγμένου αρχηγού ανεξάρτητου κράτους; Για τουλάχιστον 100 χρόνια, (σύμφωνα άλλωστε με την ευρύτερη παράδοση της νοτιοαμερικανικής Ηπείρου), η Βενεζουέλα συγκλονιζόταν από τα στρατιωτικά (ή πολιτικά) πραξικοπήματα των caudillos και των στρατηγών. Οικονομική ανάπτυξη σε ένα βαθμό, και κοινωνική αποβαράθρωση.

Το κρίσιμο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα η χώρα κυβερνήθηκε από ένα δικομματικό πολιτικό σύστημα, το οποίο ωστόσο απέτυχε να διαχειριστεί την πτώση των τιμών πετρελαίου, συνδέθηκε με έντονη διαφθορά και πάνω απ’ όλα αγνόησε τις ακραίες κοινωνικές ανισότητες. Ως επιστέγασμα της βίαιης κοινωνικής διαμαρτυρίας, το Caracazo του 1989 (δηλαδή, η εξέγερση των φτωχών στρωμάτων και η σκληρή καταστολή που ακολούθησε), σφραγίστηκε με χιλιάδες νεκρούς.

Αναμενόμενα η κοινωνική νομιμοποίηση του διπολικού συστήματος κατέρρευσε. Μετά από μια δεκαετία σκληρών κοινωνικών συγκρούσεων, ο Ουγκο Τσάβες κατόρθωσε να αποκτήσει την εξουσία μέσω εκλογών >υιοθετώντας μια λαϊκίστικη αλλά συνεκτική ρητορική που νοηματοδότησε τις προσδοκίες των κατώτερων κοινωνικών/φυλετικών ομάδων (πάνω απο 75% του πληθυσμού). Με Γκράμσιανούς πολιτικούς όρους, η Ηγεμονία του επιτεύχθηκε με ένα συνδυασμό απτών επιτευγμάτων και πολιτικής κινητοποίησης κοινωνικών κατηγοριών, που ΩΣ τότε ήταν περίπου αόρατα από τις κυβερνώσες ελίτ. Ο Τσάβες προχώρησε σε -περιορισμένη, έστω- αναδιανομή του πετρελαϊκού πλούτο, και κυρίως αξιοποίησε έσοδα για την άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, και των ιθαγενών στις απομονωμένες περιοχές της δυσπρόσιτης χώρας. Εστίασε δε σε τέσσερις κομβικούς στόχους: Στο Misión Robinson, την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού που ως τότε αφορούσε μια συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών, ίσως το πιο πετυχημένο επίτευγμα του.

Στο Barrio Adentro, δλδ την πρωτοβάθμια υγεία στις φτωχογειτονιές και στις παραγκουπόλεις (barrios) Στο Misión Mercal, που αφορούσε τη διακίνηση και διανομή φθηνών τρόφιμων, και με μικρότερη επιτυχία Στο Misión Vivienda, δλδ το πρόγραμμα λαϊκής στέγασης. Επομένως, αδιαμφισβήτητα βελτίωσε το επίπεδο πρόσβασης σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες και λειτουργίες. Με βαρύ κόστος όμως στην ανταγωνιστικότητα της χώρας και στην περαιτέρω διαδρομή της… Ταυτόχρονα προώθησε την οργάνωση ενός αφοσιωμένου στρατού παρακρατικών πραιτωριανών, που ασφαλώς του επέτρεψε να παραμείνει στην εξουσία απέναντι στις συστηματικές εξωτερικές απειλές και καταδολιεύσεις. Αστόχησε στην κατανόηση της διεθνούς συγκυρίας, και στο πλαίσιο της εσωτερικής σύγκρουσης του, δεν προώθησε τεχνικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θα μπορούσαν να επιτρέψουν στην πάμπλουτη επικράτεια που διοικούσε να αναβαθμίσει την διεθνή παρουσία αλλά και το Α.Ε.Π. της.

Λατρεύτηκε πάντως από τα κατωτέρα λαϊκά στρώματα και μισήθηκε θανάσιμα από τις μειοψηφούσες αστικές ελίτ, τα δικαιώματα και τις πολιτικές ελευθερίες των οποίων επίσης, όχι σπάνια περιέστειλε. Πάμε τώρα στην τρέχουσα τραγική κατάσταση. Η ‘Επανάσταση’ πλέον ξέφτισε ή μάλλον καταρρακώθηκε ολοκληρωτικά, (για να θυμηθούμε στην ερώτηση του αξέχαστου Κωνσταντίνου Τζούμα «Πως πάει η επανάσταση..;», στην “Γλυκιά Συμμορία”, τη θρυλική απάντηση: «γαμιέται..»). Ο Μαδούρο δεν κατάφερε να διατηρήσει την υποστήριξη, τις οικονομικές ροές και την κοινωνική συνοχή που χαρακτήριζαν τα πρώτα χρόνια των Chavistas. Η Βενεζουέλα περιήλθε σε μία βαθύτατη δίνη με ασύλληπτες συνέπειες. Πρακτικά, καθεστώς απονομιμοποιήθηκε.

Κι αν δεν ήταν οι μπρούτες αμερικανικές παρεμβάσεις με τους δοτούς ‘πολιτικούς εκπροσώπους’, που συσπείρωναν το Λαό της, [κατά την άποψη μου] ο Μαδούρο θα είχε καταρρεύσει πιο πριν από μέσα. Ο εκ νέου περιορισμός των πολιτικών ελευθεριών, η περιστολή ατομικών δικαιωμάτων αντιφρονούντων και η πραγματικά μελανή πολιτική διαχείριση (από τον πρώην οδηγό λεωφορείου) Ν. Μαδούρο, νομιμοποιεί, δικαιολογεί, αποστιγματίζει αυτό που συνέβη…; Την πλήρη κατάλυση κάθε έννοιας διεθνούς τάξεως; Φαντάζομαι, ΑΥΤΟ δεν χρειάζεται καν να το συζητήσουμε… Και μια προσωπική κατάθεση: κάπως τα ‘φέρε η Ζωή και «πολλών ανθρώπων άστεα και νόον έγνω», αλλά η Βενεζουέλα από όλες τις χώρες που γύρισα, είναι πιο μέσα στην καρδιά μου. Το ταμπεραμέντο, το κέφι, η ψυχή, η υπομονή, η αμεσότητα, τα λαμπερά μάτια ανθρώπων που αντιμετώπισαν και τις μεγαλύτερες αντιξοότητες με πάθος για ένα καλύτερο αύριο, νομίζω πως δεν θα τα ξεχάσω ποτέ. Η προσέγγιση μας ωστόσο στα δεινά αυτής της ταλαιπωρημένης χώρας και του σπουδαίου Λαού της προϋποθέτει κάτι παραπάνω από την αποδοχή ενός εύκολου μανιχαϊσμού. Πέρα και πάνω από εύκολες καταγγελίες, άκοπες μομφές και ηθική συμπαράσταση στον ταλαιπωρημένο κόσμο μιας Ηπείρου που κείται μακριά… Όμως, ναι – η επιστροφή στην εποχή των κανονιοφόρων είναι εδώ # και η δική μας προσωπική και συλλογική στάση ΘΑ κριθεί αντίστοιχα στις «άνυδρες εποχές» (Μ. Κατσαρός), που δυστυχώς σπεύδουν γοργά να μας συναντήσουν….