Skateboard Art Crimes: Από την «Καλιφόρνια των Βαλκανίων» στα σκοτεινά χρόνια της Θεσσαλονίκης

Εικόνες: Ευγενική παραχώρηση του Αλέξη Φλωράκη 

Κινούμενοι σε έναν δικό τους ρυθμό – χαράζουν μια αφηγηματική διαδρομή της πόλης διαφορετική. Τους έχεις δει, τσουλάνε τις περισσότερες φορές μαζί, κι αν δεν είναι πολλοί είναι πάντα δύο.

Το παιδί και το skate μικρών διαστάσεων, το αγόρι και η σανίδα, ο έφηβος και ο φανταστικός φίλος, αυτός που μεγάλωσε και έμαθε να μην αλλάζει ό,τι σπάζει. Αντί αυτού εναποθέτει τις ελπίδες στον τρόπο που επιλέγει να βλέπει τα πράγματα. Και ο τρόπος σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ένας: Βλέποντας τα πάντα και το τίποτα διαρκώς εν κινήση.

Ο κινηματογράφος αντλεί έμπνευση απο την εμπειρία που βιώνεται, απο τις ζωές μας και όχι αντίστροφα. Αυτό το επαναλαμβανόμενο μοτίβο των σκέιτερ στο σινεμά του Jarmusch, στο “Father, Mother, Sister Brother” δεν είναι απλώς μια αισθητική επιλογή, αλλά μια αναγνώριση του ρυθμού που μάλλον θα έπρεπε να διέπει την ίδια μας την ύπαρξη. Ένας τρόπος που θυμίζει τον στίχο του Παυλίδη, μια γλυκιά υπενθύμιση: «(…)και μου λες λοιπόν θυμήσου, σαν ταινία η ζωή σου να κυλά».

Είναι ο ρυθμός που ξεκινά, όπως λέει ο Αλέξης Φλωράκης, από το παιχνίδι: εκείνη την πρώτη, καθαρή ορμή που δεν ζητά τίποτα παρά μόνο τη χαρά της κύλισης.

Σύντομα, αυτό το παιχνίδι αποκτά τους κανόνες και την πειθαρχία ενός αθλήματος, όπου το σώμα αναμετράται με τη βαρύτητα και το τσιμέντο. Όμως, η τελική μετάλλαξη συμβαίνει όταν η σανίδα παύει να είναι εργαλείο και γίνεται τρόπος ζωής, μια εσωτερική πυξίδα που επαναπροσδιορίζει τόσο εσένα όσο και το αστικό τοπίο. Το κάθετι μικρό, διαμορφώνει την μεγαλύτερη εικόνα.

Στην έκθεση “Skateboard Art Crimes”, που εγκαινιάζεται τη Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου (Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης) αυτή η διαδρομή από το παιχνίδι στη βιωμένη εμπειρία παίρνει μορφή, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη του δρόμου δεν είναι τίποτα άλλο από το “αποτύπωμα” αυτής της διαρκούς κίνησης.

Η Ανατομία ενός “διπλού εγκλήματος” 

Αν το skate είναι τρόπος ζωής, τότε η τέχνη πάνω σε αυτό είναι η απόλυτη ομολογία του. Ο Αλέξης Φλωράκης ορίζει την έκθεση ως ένα διπλό έγκλημα:

Γιατί όμως «Art Crimes»; Ο Αλέξης εξηγεί πως η έκθεση κουβαλά την ενοχή ενός διπλού, ειρωνικού εγκλήματος. Το πρώτο είναι βιωματικό και εσωτερικό, είναι η στιγμή που ο σκέιτερ βιώνει ένα ιδιότυπο στερητικό σύνδρομο.

Όταν έχεις σπάσει την σανίδα «βράζει το είναι σου» – για μια βόλτα επειδή τα μαγαζιά είναι κλειστά ή η τσέπη άδεια, γίνεται ακόμα πιο οξύ όταν κοιτάς τις σανίδες στον τοίχο του σπιτιού σου και αδυνατείς να τις χρησιμοποιήσεις.

Το «έγκλημα» εδώ είναι ότι έχεις πάψει πλέον να τις βλέπεις ως σανίδες που μπορείς να καβαλήσεις, τις έχεις ήδη «κορνιζάρει» ως έργα τέχνης, καθιστώντας τες ανέγγιχτες, ακυρώνοντας έτσι την ίδια τους τη χρηστική φύση για χάρη της αισθητικής.

Το δεύτερο έγκλημα είναι περισσότερο κοινωνικό και θεσμικό: είναι η απάντηση στην εποχή που ο «κλασικός» εικαστικός κόσμος αντιμετώπιζε τους γκραφιτάδες, τους tattoo artists και τους αυτοδίδακτους δημιουργούς του δρόμου ως παρίες ή «εγκληματίες» της αισθητικής.

Συγκεντρώνοντας αυτούς τους καλλιτέχνες κάτω από την ομπρέλα των Art Crimes, η έκθεση απευθύνει μια ανοιχτή πρόκληση:

«Έτσι τους προσκαλέσαμε να έρθουν να δουν την έκθεση και μετά να μας πουν εάν αυτά που κάνουμε είναι τέχνη ή έγκλημα.»

Το χρονικό της δημιουργίας – 20th Anniversary 

Όλα ξεκίνησαν στα τέλη του 2004, όταν ο ίδιος επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη μετά από οκτώ χρόνια στη Γερμανία.

Είχε φύγει με μια τσάντα και ένα skate για να βρει έναν φίλο και κατέληξε να ζει την κουλτούρα στην πηγή της – παγκόσμια πρωταθλήματα, γνωριμίες με επαγγελματίες και μια καθημερινότητα που οριζόταν από την κίνηση πάνω σε τέσσερις ρόδες.

Επιστρέφοντας, η ανάγκη του να μοιραστεί αυτόν τον «τρόπο ζωής» συνάντησε την καχυποψία της ελληνικής κοινωνίας. Στα skate parks, οι γονείς κοίταζαν με αμηχανία αυτή την ιδιότυπη συνύπαρξη 11χρονων και 50άρηδων, αναρωτώμενοι για τα μηνύματα που περνούν αυτοί οι «παράξενοι» τύποι.

Η πρώτη έκθεση το 2005 ήταν μια πράξη «μύησης». Ο Αλέξης χρησιμοποίησε την τέχνη ως μια γλώσσα πιο οικεία στον κόσμο, για να γεφυρώσει το χάσμα και να συστήσει το skateboard στην πόλη.

Όμως, ως λάτρης των μουσείων ο ίδιος, ήθελε κάτι παραπάνω από μια απλή παράθεση έργων. Σύντομα, η έκθεση απέκτησε βάθος: προστέθηκε μια ιστορική μελέτη για τα σημαντικότερα γεγονότα του skate, φωτογραφικό υλικό που πιστοποιεί την πορεία του στον χρόνο και αντικείμενα από την τεράστια προσωπική του συλλογή.

Θησαυροί που μέχρι τότε ήταν κρυμμένοι κάτω από κρεβάτια και σε αποθήκες. Αυτό που ξεκίνησε ως μια προσπάθεια επικοινωνίας το 2005, εξελίχθηκε οργανικά σε μία από τις πιο ολοκληρωμένες και πολυδιάστατες εκθέσεις του είδους σε ολόκληρη την Ευρώπη.

20 χρόνια κόντρα στο ρεύμα 

Αν το skateboard σε μαθαίνει κάτι, είναι να σηκώνεσαι μετά από κάθε πτώση. Αυτή η «ζιζανιοποίηση», όπως τη χαρακτηρίζει ο Αλέξης, ήταν το μοναδικό εφόδιο για να αντέξει μια διαδρομή που κράτησε πάνω από έξι χρόνια μόνο για τις γραφειοκρατικές εγκρίσεις.

Για τον Αλέξη, το skate δεν είναι απλώς κίνηση, είναι η πειθαρχία που χρειάζεται για να κόψεις τις μπίρες και τα τσιγάρα ώστε να χρηματοδοτήσεις μόνος σου ένα δωρεάν ντοκιμαντέρ που αφορά το skateboard για 300 άτομα – είναι το κουράγιο να διεκδικείς το αυτονόητο σε μια πόλη που συχνά μοιάζει να μην ανασαίνει.

Η πραγματοποίηση της έκθεσης στο Κέντρο Ιστορίας δεν ήταν μια απλή παραχώρηση, αλλά μια μάχη. «Δεν γίνεται πολιτιστική εκδήλωση να μην είναι προσβάσιμη για όλους», τονίζει ο Αλέξης, εξηγώντας γιατί αρνήθηκε χώρους που απέκλειαν τα ΑΜΕΑ, όπως η πρωταθλήτρια κολύμβησης, Μαρία Τσάκωνα που συμμετέχει και στην έκθεση.

Η επιμονή του στην ολική προσβασιμότητα, που φτάνει μέχρι και τις ξεναγήσεις για άτομα με προβλήματα όρασης, κόστισε χρόνο, αναβολές και την αποχώρηση συνεργατών που έπαψαν να πιστεύουν στην πραγματοποίηση αυτού του project.

Όμως, η αγάπη για τον διαμοιρασμό της γνώσης ήταν ισχυρότερη από τις επτά αναβολές και την αδιαφορία της εκάστοτε διοίκησης που συχνά προτεραιοποιεί τα κρουαζιερόπλοια έναντι των πολιτών της.

Σήμερα, η έκθεση “Skateboard Art Crimes” αποτελεί μια κινητή ιστορική βιβλιοθήκη. Μετά από 20 χρόνια έρευνας και διασταύρωσης ντοκουμέντων, ο Αλέξης καταθέτει την ιστορία του skate στη Θεσσαλονίκη, πιστοποιώντας γεγονότα που σημάδεψαν την Ελλάδα. Μπορεί η ματιά μας να έχει αλλάξει από τότε που ξεκίνησαν όλα, μπορεί κάποια έργα να μοιάζουν πλέον γνώριμα, αλλά η αξία τους παραμένει αδιαπραγμάτευτη.

Είναι η απόδειξη ότι αν έχεις μάθει να βγάζεις «κόλπα» με τη σανίδα, μπορείς τελικά να βγάλεις άκρη και με τη ζωή.

Από τα Πεζοδρόμια στην Κορυφή του Ολύμπου

Σε έναν κόσμο που συχνά απαιτεί συγκεκριμένους σωματότυπους και αυστηρά ρεκόρ, το skate προτάσσει τη δική του «αναρχική» δημοκρατία.

Όπως και στο hip hop, δεν έχει σημασία αν είσαι εύσωμος ή λιγνός, κοντός ή ψηλός – σημασία έχει το στυλ που δημιουργείς εσύ, παίρνοντας κομμάτια από το κλασικό για να φτιάξεις κάτι ολόδικο σου.

Για τον Αλέξη, το skate είναι το αντίδοτο στην «αγοραφοβία» και την πίεση της εποχής. Εκεί που η πόλη σε μπλοκάρει, η σανίδα σε απελευθερώνει.

Δεν κινείσαι απλώς, ταξιδεύεις, ανακαλύπτεις μέρη που δεν θα έβλεπες ποτέ και γνωρίζεις κόσμο έξω από τα κλισέ των κοινωνικών στερεοτύπων.

«Το skate έχει πλάκα, αλλά έχει περισσότερη πλάκα όταν το κάνεις με άλλους.»

Αυτό το σλόγκαν αποτυπώνει την ουσία μιας κοινότητας που λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας. Θυμάται τους σκέιτερ που έρχονταν στο πάρκο «μπουκωμένοι» από τα προβλήματα του σπιτιού ή του σχολείου, να κλαίνε αγκαλιά με τη σανίδα τους. Γιατί για εκείνους, η σανίδα δεν είναι εξοπλισμό, είναι ένας φίλος που δεν τον αφήνεις ποτέ.

Αυτή η σχέση ανταποδοτικότητας οδήγησε τον Αλέξη σε ένα παράδοξο project: ανέβηκε στον Όλυμπο, οκτώ ώρες ανάβασης με το skate στα χέρια, μόνο και μόνο για να κάνει ένα άλμα με φόντο τον Μύτικα. «Τόσα χρόνια με κουβαλάει αυτό στην πλάτη του», εξηγεί, «όφειλα να το κουβαλήσω κι εγώ μια φορά, για να δει μέσα από μένα μέρη που δεν θα έφτανε ποτέ».

Είναι μια φιλοσοφία που καταρρίπτει την έννοια της φθοράς. Στον κόσμο του skate, όταν μια σανίδα σπάει, δεν παίρνεις έναν «καινούργιο φίλο». Ο φίλος παραμένει ο ίδιος, το συναίσθημα είναι αναλλοίωτο – απλώς μετακομίζει στον επόμενο εξοπλισμό. Αυτός ο «αθάνατος φίλος» είναι που πρωταγωνιστεί στην έκθεση Skateboard Art Crimes, υπενθυμίζοντας ότι ορισμένα πράγματα στη ζωή, όπως η φιλία και η πίστη, δεν σπάνε ποτέ.

Ήταν κάποτε ένα πάρκο

Η ιστορία του skate στη Θεσσαλονίκη δεν γράφτηκε σε κενό αέρος, αλλά πάνω στο τσιμέντο του Πάρκου του Φωκά.

Μια δωρεά του Οδυσσέα Φωκά που μεταμορφώθηκε σε έναν από τους πιο πρωτοποριακούς αθλητικούς πολυχώρους της Ελλάδας. Εκεί, ανάμεσα στα τελεφερίκ και τις μπασκέτες, ένας διορατικός αρχιτέκτονας εκμεταλλεύτηκε την ύπαρξη ενός υπόγειου υδραγωγείου και την ανάγκη για πρόσβαση φορτηγών, για να σχεδιάσει μια πίστα skate. Ήταν η εποχή που η πόλη τολμούσε να κοιτάξει μπροστά.

«Τη δεκαετία του ’80, η Θεσσαλονίκη ήταν η Καλιφόρνια των Βαλκανίων. Το παραλιακό μέτωπο, το Luna Park με τη φωτισμένη ρόδα, η θάλασσα και το Άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου συνέθεταν ένα σκηνικό που έσφυζε από ζωή. Ήταν ο τερματικός σταθμός των Βαλκανίων, μια πολιτισμική πρωτεύουσα όπου το breakdance, το windsurf, το BMX και το skate συνυπήρχαν οργανικά.»

Όμως, η εξέλιξη που όλοι περίμεναν μετατράπηκε σε μια αργή κάθοδο. Το 2012 ήρθε το «μεγάλο πλήγμα» για τους σκειτάδες, η ανάπλαση της Νέας Παραλίας οδήγησε στην καταστροφή του Πάρκου του Φωκά. Ένας ολοκληρωμένος, ασφαλής και λειτουργικός χώρος με γήπεδα τένις, αναψυκτήρια και πάρκο σκύλων ξηλώθηκε για να αντικατασταθεί από «υποτυπώδεις και παράνομες κατασκευές», μια απόφαση που σφραγίστηκε από τον τραγικό θάνατο ενός παιδιού και τη μετέπειτα καθολική αποψίλωση των έργων.

Σήμερα, ξεκινά αυτό που ο Αλέξης ονομάζει «τα σκοτεινά χρόνια του skate». Η Θεσσαλονίκη παραμένει μια από τις ομορφότερες πόλεις, αλλά ταυτόχρονα μοιάζει με μια πόλη «κατεστραμμένη» σε επίπεδο υποδομών και οράματος.

Η έκθεση “Skateboard Art Crimes” έρχεται να μας θυμίσει ακριβώς αυτό: ότι η πόλη δεν ανασαίνει από τα μεγάλα τουριστικά projects και τις κλειστές συμφωνίες, αλλά από τους χώρους που χαρίστηκαν από πολίτες για τους πολίτες και παραμένουν, μέχρι σήμερα, ανεκμετάλλευτοι ή χαμένοι στη λήθη.

Skateboard Art Crimes: 20th Anniversary Edition – INFO 

Εγκαίνια: Δευτέρα 2 Φεβρουαρίου, 18:30 – Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Μέγαρο Μπίλλη, Πλ. Ιπποδρομίου) – Διάρκεια: εώς 27 Φεβρουαρίου 2026

Η έκθεση θα είναι επισκέψιμη καθημερινά, Δευτέρα με Παρασκευή, τις ώρες 9:00 – 14:30 και 17:30 – 20:30 – Είσοδος: Ελεύθερη (Ο χώρος είναι πλήρως προσβάσιμος σε ΑΜΕΑ) – Στο πλαίσιο της έκθεσης θα πραγματοποιούνται ειδικές ξεναγήσεις για άτομα με οπτική αναπηρία, από τον Αλέξη Φλωράκη.