Ημερολόγιο ανάγνωσης: Προσωπικό Λεξικό, Ερμηνευτικό & Κύριων Ονομάτων μιας γοητευτικής αναγνωστικής χρονιάς

Α, α Αντίποδες: Στην εκπνοή του 2025 οι εκδόσεις Αντίποδες μας χάρισαν ένα μοναδικό δώρο για όλους όσους λατρεύουμε την νύμφη του Θερμαϊκού. «Σαλονίκη» – η Θεσσαλονίκη πριν. Αποτυπώματα επικοινωνίας και εθνογραφικά ίχνη του προηγουμένου αιώνα, σε σύλληψη, συλλογή και σχεδιασμό του Γιάννη Καρλόπουλου. Με καρτ ποστάλ ενός αιώνα, μας ταξίδεψε και μας συγκίνησε μέσα από εικόνες και μνήμες με οδηγό την μικροϊστορία της πόλης. Ένα βιβλίο θησαυρός και κειμήλιο.

Β, β Βιβλιοπωλείο, βιβλιοπώλης: Κεντρί, Ακυβέρνητες Πολιτείες, Public, Μυθιστορία, Ευριπίδης, Πρωτοπορία,  Λεξικοπωλείο, Πλειάδες, Σαιξπηρικόν. Μια ακόμη χρονιά θα με βρεις χαμένο μέσα στα βιβλιοπωλεία να ψάχνω με όλες τις αισθήσεις μου σε κάθε γωνιά τους.  Η Πολιτεία όμως για το 2025 δεν ήταν μόνο το καταφύγιο μου για τα δύσκολα απογεύματα στην Αθήνα έγινε σιγά σιγά η χώρα της καρδιάς μου. Μεταξύ πολλών βιβλίων που αναζήτησα και προμηθεύτηκα, εκεί βρήκα το «Αλητεία Χαλκιδικής» του Σάκη Σερέφα, εκεί και τις  «Αντιγόνες» του Τζορτζ Σταίνερ.

Γ, γ Γονατάς: Μόλις εκδόθηκε η βιογραφία «Ε.Χ. Γονατάς, Μικρές και παράξενες ιστορίες» της Φραγκίσκης Αμπατζοπούλου από τις εκδόσεις Πατάκη. Αυτός ο συγγραφέας δεν είναι μόνο ότι με εμπνέει αλλά με κάνει να τον νιώθω συγγενή μου. Μια πραγματικά μοναδική φωνή της ελληνικής λογοτεχνίας αλλά ανυπεράσπιστη και παράδοξη για την ελληνική κριτική.  Το βιβλίο μας δίνει κλειδιά για να τον κατανοήσουμε καλύτερα.

Εγώ που δεν έχω πουλιά φυλακισμένα σε κλουβιά / (ένα κλουβί της μάνας μου σαπίζει στην αποθήκη),/ ξυπνάω καμιά φορά από ‘να σιγανό κελάϊδισμα. Ε.Χ. Γονατάς, Ο φιλόξενος Καρδινάλιος.

Δ, δ Δαββέτας / Δεσμοφύλακας: Το Δέλτα ανήκει αποκλειστικά στον Νίκο Δαββέτα και στην «Δεσμοφύλακα» του από τις εκδόσεις Πατάκη. Δεν είναι τυχαία η εμπορική του επιτυχία ούτε και τα βραβεία που είμαι σίγουρος πως θα σαρώσει την επόμενη χρονιά.  Λιτή γραφή με πυκνότητα. Λέξεις σφηνωμένες σωστά σε αυτό το μικρό οικοδόμημα, χωρίς συναισθηματισμούς και λογοτεχνικά συγκινητικά τερτίπια, χειρίζεται την πρώτη ύλη του από απόσταση και μεθοδικά. Θα με ακολουθεί η ηρωίδα του για καιρό. Ο Νίκος Δαββέτας παρέδωσε το καλύτερο ελληνικό λογοτεχνικό βιβλίο για το 2025, τελεία και παύλα.

Ε, ε Εκδότης: Ο Νίκος Γκιώνης και οι εκδόσεις Πόλις αντικειμενικά αποτελούν τον κορυφαίο εκδοτικό οίκο για το 2025 .  Θα μπορούσε αυτή η διαπίστωση να σταθεί μόνο από το Νόμπελ Λογοτεχνίας του 2025 για τον Λάσλο Κρασναχορκάι τα βιβλία του οποίου παρουσιάζονται στο ελληνικό κοινό από τις εκδόσεις Πόλις να αιτιολογούν τον τίτλο αλλά στη μέση μπαίνουν και «τα χωριστά δωμάτια» του Πιέρ Βιττόριο Τοντέλλι , «Η απόδειξη της αθωότητάς μου» του Jonathan Coe, «Η χορεύτρια» του Patrick Modiano και «οι Άγνωστες Λέξεις» της Σοφίας Αυγερινού. Προσωπικά όμως ο εκδοτικός οίκος μου χάρισε το σημαντικότερο βιβλίο της χρονιάς. Το  «Ένας τόπος για να επιστρέφεις» του Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν σε μια εξαιρετική μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου. Διαβάστε το!

Ζ, ζ Ζουμπουλάκη:  Το καλοκαίρι μου έκλεισε αναγνωστικά με το υπέροχο βιβλίο του Ζαν-Πωλ Ντυμπουά «Η πηγή των δακρύων» από τις εκδόσεις Δώμα. Με την αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα να τραμπαλίζεται μεταξύ τραγικού και κωμικού, ανάμεσα στο σκοτεινό και το ελπιδοφόρο, έφθασα αποχαυνωμένος στη τελευταία σελίδα του βιβλίου χωρίς να το καταλάβω. Η βροχή, τα δάκρυα και η υγρασία του βιβλίου σε βγάζουν μούσκεμα από αυτό το μυθιστόρημα. Όλα αυτά όμως δεν θα ήταν απτά αν δεν μας παραδίδονταν το βιβλίο με αυτή τη μετάφραση της Στέλας Ζουμπουλάκη. Η μετάφραση διατήρησε τον ρυθμό, την ψυχή και το ύφος του κειμένου.

Η, η Ημερολόγιο: Συνεχίζω να αναρωτιέμαι πότε η Στελίνα πέρασε από τον Oliver Jeffers και τον Benji Davies στην Ζωρζ Σαρή και στην Άννα Φρανκ. Προμηθευτήκαμε από την 20^η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου «το ημερολόγιο της Άννα Φρανκ» ως graphic Diary των Αρι Φολμαν και Νταβιντ Πολόνσκυ από τις εκδόσεις Πατάκη. Ξεκίνησε να το διαβάζει κατά την επιστροφή μας με το μετρό και μέχρι σήμερα το έχει ολοκληρώσει τρεις φορές. Την αναστάτωσε η ιστορία της Άννα Φρανκ και η συγκεκριμένη έκδοση δίνει μια ολοκληρωμένη διάσταση του πλαισίου και των συνθήκων αυτής της ιστορίας σε ένα παιδί εννιά ετών. Εξαιρετική σύνδεση του βιβλίου με το graphic novel και μια ευφάνταστη εικονογράφηση.  Παρακολουθούσαμε την Στελίνα με την Θύμη να ψάχνει στο internet περισσότερες πληροφορίες, στο youtube ντοκιμαντέρ και της έδειξα τη δική μου έκδοση όταν είχα διαβάσει και εγώ αυτό το βιβλίο στα δέκα μου. Αν δεν είναι η ανάγνωση βίωμα, τότε τι είναι;

Θ, θ Θεοδωρίδης: Ολοκλήρωσα απνευστί το μυθιστόρημα του Πάνου Θεοδωρίδη «η δεξιά ερωμένη» από τις εκδόσεις κείμενα. Το αγόρασα με το που το είδα στη προθήκη του Ιανού όπως αγοράζει κάνεις ένα φυλαχτό. Το βιβλίο ξεκινάει με την ακόλουθη παράγραφο: «Θα διηγηθώ την ιστορία της Δυναμό. Τη θαύμαζα, την ποθούσα, την ερωτεύτηκα, τα φτιάξαμε και χωρίσαμε, τη νοσταλγώ.» Δεν το διάβασα ως μια ερωτική ιστορία ούτε σαν είδος αυτοβιογραφίας. Αλλά ως ένα οδοιπορικό σε μια παρθένα, κοινοβιακή και φιλόξενη Χαλκιδική πριν εξελιχθεί σε ένα τόπο προβληματικό. Ως μια προσωπική αρχαιολογία με βαθιά ψυχαναλυτική διάθεση. Δεν κρύβω την αδυναμία μου στη γλώσσα του Θεοδωρίδη. Πόσο με έλκυε αυτή η γλώσσα στα κείμενα του στο οπισθόφυλλο του Αγγελιοφόρου, μια γλώσσα μπολιασμένη με όλη την ιστορία της ελληνικής. Το λάτρεψα!

Ι, ι Ιστορία:  Ο Σπύρος Κουζινόπουλος μας παρέδωσε το βιβλίο «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» Μέσα από έρευνα, μαρτυρίες, ντοκουμέντα και αρχειακό υλικό μας παρουσιάζει την εξέλιξη του Επταπυργίου από την Οθωμανική Θεσσαλονίκη μέχρι το κλείσιμο του ως φυλακή το 1989. Ναρκωτικά, βιασμοί, εκμετάλλευση, κινηματογραφικές αποδράσεις και φυσικά εκτελέσεις ποινικών και πολιτικών κρατούμενων. Μια καταγραφή της διαχρονικότερης μαύρης κηλίδας στην ιστορία της Θεσσαλονίκης. Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν .Από τις εκδόσεις Ιανός.

Κ, κ Κυριάκος: Ο Κυριάκος Χαρίτος με τα «γράμματα στη Παναγία» εκδόσεις Πατάκη έρχεται μετά τον Γιάννη Τσαρούχη να συνδιαλλαγεί με την Δ’ οικουμενική σύνοδο.  Αυτά τα 26 γράμματα αναφέρουν ξεκάθαρα ότι ο Λόγος προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση, όχι για να απορροφήσει την θεία αλλά για να την αποκαταστήσει στην αρχική της δόξα. Δεν προκαλεί για την πρόκληση. Μα ποιος γράφει αυτές τις επιστολές; Είναι ο Χριστός; Είναι ο Θεός; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα μπορεί να την δώσει η Σφίγγα κατά την σεφερική εκδοχή. Για περισσότερες επεξηγήσεις παρακαλώ όπως μελετηθεί η Σύνοδος της Χαλκηδόνος. Με τον Κυριάκο Χαρίτο έχω πάντοτε την ίδια απορία με όποιο είδος καταπιάνεται. Πώς είναι δυνατόν ένα απλό κομμάτι χαρτί λερωμένο με μελάνι που φαίνεται ασάλευτο, να μεταμορφώνεται σε ήλιο ηλιάτορα και να φέγγει όλος ο ντουνιάς!

Λ, λ Λαϊνά: Όσο θα περνούν τα χρόνια θα στερεώνεται μέσα μου η βεβαιότητα πως η Μαρία Λαϊνά θα είναι η κορυφαία ποιήτρια του αναγνωστικού μου σύμπαντος.

«Το πρωί είναι το χειρότερο. Εκεί που ξημερώνουν οι προσδοκίες. Και τα πράματα που έχω να κάνω, ό,τι έχω αφήσει σε εκκρεμότητα όλον αυτό τον καιρό; Τα τηλεφωνήματα, οι διευθετήσεις, η υπομονή, η υπομονή που πρέπει να δείξω στο συνηθισμένο κανονικό, η προσπάθεια να αισθανθώ ή να µην αισθανθώ αν ακούσω κάτι δυσάρεστο; Παρακαλάω να κοιμηθώ αμέσως, να µην προλάβω να σκεφτώ, µην προλάβω να σκεφτώ άλλο».

Μ,μ Μακάρθι:  Παραμένω ακόμη βαθιά επηρεασμένος εδώ και μήνες από τον «Δρόμο» του Κόρμαν Μακάρθι βραβευμένο με Πούλιτζερ από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση του Γιώργου Κυριαζή. Ένας άνδρας και ο μικρός γιος του διασχίζουν μια Αμερική που θυμίζει καμένη γη. Πατέρας και γιός, «ο καθένας τους ολόκληρος ο κόσμος του άλλου», προσπαθούν να επιβιώσουν αντλώντας δύναμη από την αγάπη τους. Με τσάκισε. Με ρήμαξε αυτή η ανάγνωση. Η μοναδική αιτία που ο πατέρας προσπαθεί να επιβιώσει είναι ο μικρός του γιος. Βλέπει στο παιδί του την συνέχεια της ζωής σε ένα καινούργιο κόσμο που θα δημιουργηθεί μέσα από την τέφρα ενός πλανήτη που καταστράφηκε. Σε αυτό το μυθιστόρημα ορισμένοι για να επιβιώσουν και να κυριαρχήσουν μετατρέπονται σε κανίβαλους. Συντάσσονται με το κακό. Διακρίνεις με ευκολία τι είναι καλό και τι όχι;  Σκέφτομαι πως στις μέρες μας το κακό δεν είναι ευκρινές. Σε αυτό το μυθιστόρημα δεν θα μάθουμε τον λόγο που ο κόσμος καταστράφηκε. Δεν υπάρχουν ονόματα όπως και η μεγάλη ιστορία χάνεται. Οι ήρωες πρέπει να κρατήσουν το μυαλό τους καθαρό. Πρέπει να επιβιώσουν σε ένα δυστοπικό πλανήτη στον οποίο η ζωή απειλείται. Το κακό λοιπόν διασαλεύει την πραγματικότητα. Όταν το παιδί στο μυθιστόρημα ρωτάει «Εμείς είμαστε ακόμα με του καλούς;» ο πατέρας τον διαβεβαιώνει, «Ναι. Είμαστε ακόμα με τους καλούς. Και πάντα θα είμαστε. Ναι. Πάντα θα είμαστε.» Συνεχίζουν να περπατούν προς τη θάλασσα, αυτό τους κρατά ζωντανούς.

Ν, ν Νεντανιάχου:   Στο βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν «Οι Νετανιάχου» σε μετάφραση του Παναγιώτη Κεχαγιά από τις  εκδόσεις Gutenberg στήνεται ένα μυθιστόρημα στα όρια της κωμωδίας με πραγματικά χαρακτηριστικές σκηνές τρέλας και παραλόγου παίζοντας ένα παιχνίδι στερεοτύπων γύρω από την εβραϊκή ταυτότητα, αποδομώντας την αγία οικογένεια των Νεντανιάχου και κυρίως τον γεννήτορά της Μπεν-Σιων Νετανιάχου. Πρόκειται για ένα αποκαλυπτικό και απολαυστικό μυθιστόρημα.

Ξ, ξ Ξένος:  «Ο ξένος» του Καμύ θα είναι το μόνο μυθιστόρημα το οποίο θα συνεχίσω να διαβάζω αποσπάσματά του κάθε χρόνο. Πάνε είκοσι χρόνια από την πρώτη μου ανάγνωση η οποία με καθόρισε ως αναγνώστη αλλά κυρίως επηρέασε σημαντικά το βλέμμα  μου πάνω στη ζωή.

Ο, ο Όνειρο:

Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια

που μου εξαντλεί τους αγκώνες και δεν ξέρω πού να τ’ ακουμπήσω.

Έπεφτε στο όνειρο καθώς έβγαινα από το όνειρο

έτσι ενώθηκε η ζωή μας και θα είναι πολύ δύσκολο να ξαναχωρίσει.

Κοιτάζω τα μάτια· μήτε ανοιχτά μήτε κλειστά

μιλώ στο στόμα που όλο γυρεύει να μιλήσει

κρατώ τα μάγουλα που ξεπέρασαν το δέρμα.

Δεν έχω άλλη δύναμη·

τα χέρια μου χάνουνται και με πλησιάζουν

ακρωτηριασμένα.

Γιώργος Σεφέρης// Ποιήματα// 15η έκδοση// Αθήνα// Ίκαρος

Π, π Πανταζόπουλος: Ο Γιάννης Πανταζόπουλος διευθυντής σύνταξης της Lifo είναι ο δημοσιογράφος που χαίρομαι να παρακολουθώ και να διαβάζω. Υπηρετεί με συνέπεια το επάγγελμα του, ξεχωρίζει για την αντικειμενικότητα του και τον πλουραλισμό των θεμάτων του ενώ τα ρεπορτάζ του δεν έχουν να ζηλέψουν σε τίποτα αυτά του Atlantic. O λόγος του τεκμηριωμένος και διακριτικός χωρίς συναισθηματισμούς. Αγαπάει το οικοσύστημα του βιβλίου παρουσιάζοντας ή έχοντας την επιμέλεια σε διάφορα podcasts, άρθρα, συνεντεύξεις και ρεπορτάζ για βιβλιοπωλεία, βιβλιοθήκες και συγγραφείς. Ο Γιάννης Πανταζόπουλος ασκεί την δημοσιογραφία όπως θα έπρεπε να είναι.

Ρ, ρ Ριβιέρ:  «Η διάκριση» της Τιφιεν Ριβιερ, εμπνευσμένο από το έργο του Πιερ Μπουρτνιέ από τις εκδόσεις Αντίποδες το καλύτερο graphic novel για το 2025. Μια εξαιρετική εισαγωγή στα ευρήματα και τις ιδέες του κορυφαίου Γάλλου κοινωνιολόγου. Από το οπισθόφυλλο: Ένας καθηγητής κοινωνιολογίας  προσπαθεί να εξηγήσει στους μαθητές του λυκείου του τις βασικές έννοιες της Διάκρισης του Πιερ Μπουρτνιέ, οδηγώντας τους να διερωτηθούν για τη δική τους κοινωνική θέση και για τις οικονομικές και πολιτισμικές συνέπειες της. Είναι πράγματι ιδιοφυές, επινοητικό, αποκαλυπτικό και τρυφερό.

Σ, σ Σερέφας:  Με το τελευταίο του βιβλίο ο Σάκης Σερέφας «Πέτα το στη θάλασσα» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο αποδεικνύει ότι με όποιο είδος καταπιάνεται ένα είναι το μόνο σίγουρο. Γράφει λάγνα. Πλανεύει τον αναγνώστη.  Ο Σάκης Σερέφας παρουσιάζει μια υπόθεση βρεφοκτονίας που συνέβη στη Θεσσαλονίκη τον Απρίλιο του 1963 με πρωτότυπες αφηγηματικές τεχνικές αποδεικνύοντας πως συνεχίζει να βρίσκεται σε μεγάλη φόρμα.

Τ, τ Τοντέλλι: Το αναγνωστικό μας καλοκαίρι με την Θύμη άνοιξε με το «Χωριστά Δωμάτια» του Πιέρ Βιττόριο Τοντέλλι. Ένα σπουδαίο βιβλίο. Η διαχείριση της απώλειας, του πένθους και της μοναξιάς, η επανεφεύρεση του εαυτού μας, αποτελούν βασικά θέματα τα οποία αγγίζει προσεκτικά ο συγγραφέας. Τα κοινωνικά αλλά και τα πολιτικά σχόλια του συγγραφέα πραγματικά επίκαιρα. Αλλά οι στιγμές στις οποίες θεολογεί είναι πραγματικά κορυφαίες. «Τα Χριστούγεννα είναι μόνο μια υπόσχεση. Το μυστήριο της ενανθρώπισης βρίσκεται στη Μεγάλη Παρασκευή: τα πάθη, η συντριβή του αδύναμου, η βία, η ντροπή τού να είσαι από σάρκα.» Τον πόνεσα τον ήρωα!

Υ, υ Ύψιλον: Το Ύψιλον στην οδό Εδέσσης στο κέντρο της Θεσσαλονίκης είναι ένας χώρος καταφύγιο για διάβασμα και δουλειά. Αγαπώ αυτόν τον φωτεινό χώρο όπως και τους υπέροχους ιδιοκτήτες του.

Φ, φ Φλάνερυ Ο’ Κόνορ: Η συλλογή διηγημάτων «Σπάνιο να σου τύχει καλός άνθρωπος» της Φλάνερυ Ο’ Κόνορ από τις εκδόσεις Αντίποδες σε μετάφραση Ρένας Ματχούτ αναδεικνύουν μια χαρισματική και ιδιοφυή συγγραφέα. Διηγήματα με υποδόριο χιούμορ, διεισδυτικό βλέμμα υπό το ηθικό πρίσμα του καθολικισμού. Η εισβολή του κακού στους ήρωες και στις σχέσεις τους μου θυμίζουν το σχόλιο του Νίκου Ματσουκά στο δοκίμιο το πρόβλημα του κακού κακό είναι οτιδήποτε καταστρέφει ή διαρκώς απειλεί να καταστρέψει την διατήρηση, την ανάπτυξη και την προαγωγή της ζωής.

Χ, χ Χριστούγεννα: Θα με εξαντλήσει αυτή η περίοδος να ζητάω, να επιθυμώ δώρα, κρασιά, εστιατόρια. Θα το λέω κάθε χρόνο, δυστυχώς πρέπει να καταναλώσεις για να υπάρξεις στις γιορτές! Εκτός από τη παραμονή των Χριστουγέννων που θα διαβάσω το συγκλονιστικότερο ελληνικό διήγημα με την υπογραφή του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη «στο Χριστό στο Κάστρο», θα ανατρέξω στον αγαπημένο μου Γιώργο Σκαμπαρδώνη, τον επίμονο παρατηρητή,  τον έξοχο μάστορα του λόγου, τον λογοτεχνικό τοποτηρητή της Β. Ελλάδος. Ορίστε ορισμένα εξαιρετικά χριστουγεννιάτικα διηγήματά του.

1. Λευκά Χριστούγεννα του 2003, Ντεπό, εκδόσεις Πατάκη
2. Το φίδι στη φάτνη, Περιπολών περι πολλών τυρβάζω, Εκδόσεις Πατάκη

• Στη σκάλα του Μόλχο, Νοέμβριος, Εκδόσεις Πατάκη

1. Εκείνα τα κάλαντα, ΠΡΟΣΟΧΗ: εποχιακή διέλευση βατράχων, Εκδόσεις Πατάκη
2. Ο Γάντζος, Φάλτσα κεφαλής, Εκδόσεις Πατάκη

ΑΠΟΛΑΥΣΤΕ ΤΑ!

Ψ, ψ Ψυχολογία:  «Τι απομένει από τον πατέρα» του ψυχαναλυτή Massimo Recalcati από τις εκδόσεις Κέλευθος. Στο βιβλίο αυτό ο συγγραφέας διερωτάται: Τι απομένει από τον πατέρα την εποχή της εξάχνωσής του. Πρόκειται για τη βασική προβληματική που διέπει την πορεία του έργου του. Tην εποχή της κατάρρευσης του ιδεώδους του πατέρα σε τι συνίσταται, ακόμα, η πατρική λειτουργία; Τι καθιστά δυνατή τη μετάδοση της επιθυμίας την εποχή της δύσης του Οιδίποδα; Mέσα από τον Φρόυντ και τον Λακάν καθώς και εκπροσώπους της λογοτεχνίας (Φίλιπ Ροθ και Κόρμακ ΜακΚάρθυ) αλλά και του κινηματογράφου (Κλιντ Ίστγουντ) σκιαγραφούνται τα χαρακτηριστικά του πατέρα της πράξης και όχι αναγκαστικά της εξ αίματος προέλευσης.

Ω, ω Γ. Χ. Ώντεν:

Το ωμέγα θα ανήκει πάντα  στον Ώντεν και στην μοναδική μετάφραση του Ερρίκου Σοφρά!

Ω, βάλε τα χέρια στο νιπτήρα

Και βύθισέ τα ως τον καρπό

Μες το νερό δες και στοχάσου

Τί έχασες με το καιρό.

«Η Ασπίδα του Αχιλλέα», μετάφραση: Ερρίκος Σοφράς, εκδόσεις αντίποδες