Μαρία Δεναξά: «Με λίστες τύπου Πέτσα, η δημοσιογραφία εξαγοράζεται – το πραγματικό ρεπορτάζ είναι υπό εξαφάνιση»

Από την ελληνική δημοσιογραφική κοινότητα στο εξωτερικό πάντα ξεχώριζα την Μαρία Δεναξά.

Η αξιοπιστία, απόρροια της καλής έρευνας και της ακρίβειας στην παράθεση των πληροφοριών, η σοβαρότητα, η εγκυρότητα είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν τα ρεπορτάζ και τις ανταποκρίσεις της από τη Γαλλία όπου ζει από το 1994.

Ξεκίνησε τις δημοσιογραφικές σπουδές της στο Ινστιτούτο Σπουδών Μπόνα, τις συνέχισε στα Πανεπιστήμια Rennes 1 & Stendhal της Γκρενόμπλ, όπου πήρε και το μεταπτυχιακό της στα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας. Τελείωσε το τμήμα γαλλικού πολιτισμού και Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης.

Εργάζεται αυτή τη στιγμή ως ανταποκρίτρια στο τηλεοπτικό κανάλι Star, έχοντας συνεργασίες στο παρελθόν με New Channel, MEGA, Real Group, Deutsche Welle και BBC World Service, ως ανταποκρίτρια από το Παρίσι. Έχει κάνει συνεντεύξεις από πολύ σπουδαίες προσωπικότητες.  Στην Ελλάδα

Το γεγονός ότι εκφράζει πάντα αυτό που πιστεύει χωρίς περιστροφές είναι σημαντικό και κάνει ακόμη πιο ενδιαφέροντα όσα μας λέει, στη σημερινή συνέντευξη  στην Parallaxi, στο πλαίσιο της στήλη μας που αφορά στη δημοσιογραφία, την κρίση και το μέλλον της.

Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το μεγαλύτερο πρόβλημα της δημοσιογραφίας σήμερα;

«Μακάρι να ήταν μόνο ένα, αλλά είναι πολλά και σοβαρά. Καταρχήν, το γεγονός ότι δεν υπάρχουν πια πραγματικοί εκδότες, όπως για παράδειγμα ήταν ο Τεγόπουλος ή ο Λαμπράκης.

Από τα «μεγάλα» μαγαζιά μόνο ένας -αν δεκ κάνω λάθος- έχει απομείνει στη χώρα μας κι έχω την τύχη και την τιμή να συνεργάζομαι μαζί του.

Κατά τ’ άλλα, στην Ελλάδα αλλά και στη Γαλλία όπου ζω, ο κάθε επιχειρηματίας που αρχίζει να ισχυροποιείται αποκτά ένα, δύο, τρία, δέκα ΜΜΕ, πρωτίστως για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά του, για να τα υπερασπιστεί σε περίπτωση που απειληθούν, για να ασκήσει επιρροή… για χίλια δυο πράγματα που σε τίποτα δεν έχουν να κάνουν με το λειτούργημα που ήταν κάποτε η δημοσιογραφία.

Μια άλλη σημαντική παθογένεια είναι πως, με τις διάφορες χορηγίες, χρηματοδοτήσεις, λίστες τύπου Πέτσα, η δημοσιογραφία εξαγοράζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και μαζί μ’ αυτήν, δυστυχώς, δεκάδες συνάδελφοι. Είναι αυτοί που ο κόσμος αποκαλεί και δικαίως «παπαγαλάκια».

Επίσης, το γεγονός πως τη δημοσιογραφία σε πολλές περιπτώσεις έχουν αντικαταστήσει τα non-papers ή οι συστημικές ιστοσελίδες, που λειτουργούν σαν εγχειρίδιο θεματολογίας για όλα ανεξαιρέτως τα ΜΜΕ, με αποτέλεσμα το πραγματικό ρεπορτάζ να αποτελεί είδος προς εξαφάνιση. Είναι για τον λόγο αυτό που τα fake news και η παραπληροφόρηση έχουν θεριέψει.

Υπάρχουν κι άλλα προβλήματα, όπως είναι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, στην οποία πιστεύουν πολλοί, αλλά δεν πρόκειται ποτέ να αντικαταστήσει. την τελειότητα της ανθρώπινης σκέψης, αντίληψης, κριτικής και ανάλυσης. Άλλωστε, αν τη μελετήσει κανείς, μπορεί εύκολα να καταλάβει πότε ένα κείμενο, για παράδειγμα, είναι προϊόν της και πότε όχι».

Οφείλει ένας δημοσιογράφος να παίρνει θέση για ένα γεγονός; Αν ναι, υπάρχουν εξαιρέσεις;

«Αν ζούσαμε σε άλλες, πιο ‘υγιείς’ εποχές, θα δυσκολευόμουν να σου απαντήσω, γιατί είμαι της άποψης πως το γεγονός τα λέει όλα από μόνο του. Όμως, στις μέρες μας, με όλα αυτά που συμβαίνουν, με ορισμένους δημοσιογράφους που αποδεδειγμένα σε ορισμένες περιπτώσεις εξυπηρετούν συμφέροντα για την επιβίωσή τους ή για λόγους τυχοδιωκτισμού και είναι συνήθως οι πιο προβεβλημένοι, ναι όσοι παραμένουν καθαροί δημοσιογράφοι, πρέπει να παίρνουν θέση σε ένα γεγονός, γιατί λειτουργούν, κατά την άποψή μου, σαν φάροι.

Με την παραπληροφόρηση και τη χειραγώγηση που έχουν σχεδόν αντικαταστήσει την ενημέρωση, ο κόσμος έχει περισσότερο από ποτέ ανάγκη απο μια τίμια, ειλικρινή, υπεύθυνη και ξεκάθαρη, χωρίς φίλτρα, τοποθέτηση. Βεβαίως υπάρχουν και εξαιρέσεις: δεν γίνεται να πάρει κάποιος θέση για ένα θέμα όπου τα δεδομένα, για παράδειγμα, δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί».

Η γραμμή του μέσου ενημέρωσης στο οποίο εργάζεται ένας δημοσιογράφος σε ποιο βαθμό πρέπει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέπτεται;

«Γιατί το μέσο πρέπει να επηρεάζει; Είναι ο δημοσιογράφος που δεν πρέπει να επηρεαστεί. Ένας καλός δημοσιογράφος, σε ό,τι αφορά τη δουλειά του, οφείλει να διαχωρίζει τη δική του κρίση από τη γραμμή του μέσου, ώστε η σκέψη του να παραμένει ελεύθερη και κριτική και να υπηρετεί πρωτίστως την αλήθεια και το δημόσιο συμφέρον κι όχι πάσης φύσεως σκοπιμότητες ανάλογα με τα συμφέροντα του μέσου στο οποίο εργάζεται.

Γνωρίζω πως κάτι τέτοιο είναι δύσκολο, έχει τεράστιο κόστος προσωπικό και επαγγελματικό και το γνωρίζω απο πρώτο χέρι, αλλά δεν είναι αδύνατο. Είναι μια επιλογή που ένας σωστός δημοσιογράφος αν την αντέχει προσωπικά και επαγγελματικά αξίζει ειλικρινά να τη στηρίξει».

Γιατί η κοινή γνώμη δεν έχει πια την καλύτερη άποψη για το λειτούργημα του δημοσιογράφου;

«Για όλα τα παραπάνω που περιγράφω. Γιατί η δημοσιογραφία είναι πια συνώνυμη με την παραπληροφόρηση, τη χειραγώγηση, τη μεροληψία.

Γιατί εμείς οι δημοσιογράφοι -ευτυχώς όχι όλοι- μπροστά στο εύκολο χρήμα, τη γρήγορη ανέλιξη, τη δημοσιότητα και ό,τι πάει μαζί τους, επιτρέψαμε να γίνουμε παπαγαλάκια, κομματικοί τηλεβόες, πουλήσαμε την ψυχή μας σε πάσης φύσεως συμφέροντα, ξεχάσαμε ότι η δημοσιογραφία είναι λειτούργημα και τη στρέψαμε κατά της κοινωνίας, ακόμη και κατά της ίδιας μας της χώρας σε ορισμένες περιπτώσεις».

Πώς προφυλάσσεται ένας δημοσιογράφος από τα fake news;

«Δεν υπάρχει μαγικό φίλτρο. Με τον αυστηρό έλεγχο των στοιχείων που προκύπτουν από το ρεπορτάζ, των πηγών των πληροφοριών που πρέπει να είναι περισσότερες από μία και με την προσεκτική χρήση επίσης του « fact checking » που διαθέτουν τα μεγαλύτερα πρακτορεία ειδήσεων, παρόλο που κι αυτά πια παιρνάνε « γραμμή » . Βασικά μπορεί να προφυλαχτεί με ό,τι θα έκανε για να διασταυρώσει και να επαληθεύσει παραδοσιακά μια είδηση».

Πώς βλέπετε τη σχέση των social media και της τεχνητής νοημοσύνης με τη δημοσιογραφία;

«Η αλήθεια είναι πως αρκετές ειδήσεις, στις μέρες μας, σε πολλές περιπτώσεις γεννιούνται μέσα στα κοινωνικά δίκτυα, κυκλοφορούν ταχέως και είτε παίρνουν έκταση είτε σβήνουν μέσα σε λίγα λεπτά.

Επίσης, τα κοινωνικά δίκτυα διαμορφώνουν γνώμη. Όμως δεν είναι ΜΜΕ ούτε και οι χρήστες τους είναι δημοσιογράφοι· κατά συνέπεια, η ταχύτητα και τα likes δεν αντικαθιστούν την επεξεργασία που κάνει ένας δημοσιογράφος για την ακρίβεια και την αξιοπιστία της είδησης.

Όσο για την τεχνητή νοημοσύνη, για εμένα δεν είναι τίποτα άλλο από ένας εξελιγμένος τεχνολογικός παπαγάλος. Αυτό που θα πετάξεις μέσα στο σύστημά της, αυτό θα σου επαναλάβει με άλλα λόγια, θα σου αναλύσει κ.τ.λ..

Από τη μία μπορεί να διευκολύνει την έρευνα και την ταχεία ενημέρωση πάντα υπό έλεγχο από την άλλη δεν νομίζω πως υπάρχει ή πως θα υπάρξει αντικαταστάτης του μεγαλείου του ανθρώπινου μυαλού. Δεν πιστεύω σε άψυχα περιβάλλοντα ούτε στις υπερβολές που τα συνοδεύουν για να τα προωθήσουν».

Έχετε μετανιώσει για κάποιο χειρισμό σας σε δημοσιογραφικό θέμα;

«Φυσικά και έχω μετανιώσει, αλλά από την άλλη κάθε λάθος είναι ένα μεγάλο μάθημα. Μια φορά είχα δώσει υπερβολική σημασία σε μια πληροφορία επειδή μου την είχε δώσει άτομο το οποίο εμπιστευόμουν πάρα πολύ. Ήταν συμμαθήτριά μου στο σχολείο.

Ετοιμαζόμουν να τη μεταδώσω και, στο παρά πέντε, ανακάλυψα πως το άτομο αυτό ήταν στρατευμένο κομματικά και μου είχε δώσει μια fake είδηση για να αποφέρει πλήγμα στην εικόνα μου όχι σε τοπικό επίπεδο στο νησί μου, αλλά με πανελλαδικό στόχο, επειδή με τη στάση και τις τοποθετήσεις μου μου ενοχλώ τα κέντρα εξουσίας. Γενικά ενοχλώ. Πλέον, εκτός από την πληροφορία, ελέγχω αυστηρά και το άτομο».

ΟΙ ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΩΣ ΤΩΡΑ