Αλεξία Καλαϊτζή: «Στην Ελλάδα συμβιβαστήκαμε με τη μέτρια δημοσιογραφία»

Διαβάζουμε τα ρεπορτάζ της στην Καθημερινή και παρακολουθούμε τις εκπομπές Φάσμα στην ΕΡΤ, στην οποία βρίσκεται στη βασική συντακτική ομάδα.

Η Αλεξία Καλαϊτζή μέσα από τη δημοσιογραφική της προσπάθεια να αναδείξει θέματα κοινωνικά, πολιτικά και περιβαλλοντικά τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, ξεχωρίζει ως μία περίπτωση δημοσιογράφου που αξίζει να παρακολουθείς.

Ρεπορτάζ της έχουν βραβευτεί στο παρελθόν, ενώ έχει καλύψει ανθρωπιστικές κρίσεις και ένοπλες συγκρούσεις, όπως τους πολέμους στην Ουκρανία, το Ισραήλ και τον Λίβανο. Άρθρα και ντοκιμαντέρ της έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως η Deutsche Welle, το VICE και ο Guardian.

Είναι προσκεκλημένη μας στη στήλη για την κρίση, αλλά και το μέλλον της δημοσιογραφίας και απαντά στα ερωτήματα που της θέτουμε. 

Ποιο είναι κατά τη γνώμη σου το μεγαλύτερο πρόβλημα της δημοσιογραφίας σήμερα;

«Στην Ελλάδα συμβιβαστήκαμε με τη μέτρια δημοσιογραφία. Αυτό είναι καταστροφικό. Ελάχιστοι επιχειρηματίες είναι διατεθειμένοι να επενδύσουν σοβαρά σε δημοσιογραφικούς ομίλους αλλά και μικρό ποσοστό του κόσμου να πληρώσει για να έχει καλή δημοσιογραφία. Η ποιοτική δημοσιογραφία κοστίζει.

Απαιτεί χρόνο για έρευνα, επιτόπιο ρεπορτάζ, και πολύ και έμπειρο προσωπικό. Έχει μεγάλη διαφορά ένα ρεπορτάζ που θα περάσει από δύο και τρία ζευγάρια μάτια, από αρχισυντάκτες και διορθωτές, και ένα ρεπορτάζ που θα δημοσιευτεί υπό πίεση χρόνου απευθείας από τον συντάκτη με ένα κλικ. Και η ανεξαρτησία επίσης κοστίζει.

Η εξάρτηση πολλών ΜΜΕ από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα καταλήγει να επηρεάζει το περιεχόμενο τους. Αυτό αντίστοιχα μειώνει την εμπιστοσύνη του κόσμου στη δημοσιογραφία και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Ακόμα όμως και αν όλοι αυτοί οι σκόπελοι ξεπεραστούν, η μεγάλη εικόνα είναι πως το ρεπορτάζ και η είδηση αντιμετωπίζονται και καταναλώνονται εν πολλοίς ως εμπόρευμα, το οποίο μάλιστα ανταγωνίζεται περιεχόμενο, συχνά γρήγορο, εύπεπτο και διχαστικό, που παράγουν διάφορες προσωπικότητες στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.

Είναι μεγάλη πρόκληση να κάνουμε τον κόσμο να διαβάσει ένα ψύχραιμο ρεπορτάζ και πόσο μάλλον ένα μακροσκελές ερευνητικό ρεπορτάζ ή να δει μια εκπομπή 40-45 λεπτών για ένα δύσκολο θέμα».

Οφείλει ένας δημοσιογράφος να παίρνει θέση για ένα γεγονός; Αν ναι, υπάρχουν εξαιρέσεις, δηλαδή περιπτώσεις που δε θα έπρεπε να το κάνει;

«Νομίζω αυτό που καλούμαστε να κάνουμε και αυτό που τελικά χρειάζονται οι πολίτες είναι η αξιόπιστη ενημέρωση, που θα τους βοηθήσει να καταλάβουν τι (και γιατί) συμβαίνει γύρω τους.

Προσωπικά σπάνια θα γράψω ένα άρθρο γνώμης, αλλά θεωρώ πως είναι σημαντικό ο τρόπος που θα παραθέσω τις πληροφορίες και τις απόψεις που έχω στα χέρια μου να βοηθάει τον αναγνώστη ή τον τηλεθεατή να ενημερωθεί και να οδηγηθεί σε κάποια συμπεράσματα για αυτά που βιώνει και βλέπει, παραδείγματος χάρη για την αποτελεσματικότητα του κράτους, τους διοικούντες, έναν πόλεμο ή μια προσφυγική κρίση.

Όταν κάλυπτα τον πόλεμο μεταξύ Λίβανου και Ισραήλ, ο Ισραηλινός στρατός είχε ισοπεδώσει μια ολόκληρη πολυκατοικία στο κέντρο της Βηρυτού λέγοντας πως στόχος του ήταν να σκοτώσει ένα χαμηλόβαθμο στέλεχος της Χεζμπολάχ. Ο τρόπος που μετέδωσα και πλαισίωσα την είδηση είχε θέση, έδειχνε πως είχαν σκοτωθεί άδικα πολλοί άμαχοι πολίτες την ώρα που κοιμόντουσαν στα κρεβάτια τους, τη στιγμή που είχε αποδειχθεί πως σε άλλες περιπτώσεις ο Ισραηλινός στρατός μπορούσε με ένα χειρουργικό χτύπημα να πλήξει μόνο τον στόχο του.

Ζούμε σε έναν τρομερά περίπλοκο κόσμο, που ελάχιστα ζητήματα είναι άσπρα ή μαύρα. Το να καταφέρεις να εξηγήσεις την πολυπλοκότητα της γκρίζας ζώνης μέσω γεγονότων, δεδομένων και αξιόπιστων φωνών, είναι δύσκολο. Απαιτεί έρευνα και θάρρος, αλλά θεωρώ πως είναι πιο χρήσιμο από ποτέ για τη δημοκρατία».

Η γραμμή του μέσου ενημέρωσης στο οποίο εργάζεται ένας δημοσιογράφος σε ποιο βαθμό πρέπει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέπτεται;

«Ένας δημοσιογράφος προφανώς λαμβάνει υπόψη του το κοινό και το ύφος του κάθε μέσου. Δεν θα γράψω με το ίδιο στιλ και ούτε για τα ίδια θέματα σε ένα περιοδικό πόλης και σε μια καθημερινή εφημερίδα. Αυτό που δεν πρέπει να επηρεάζεται είναι η ουσία του δημοσιογραφικού σου έργου και ο τρόπος που μεταχειρίζεσαι πρόσωπα και καταστάσεις.

Συχνότερο φαινόμενο νομίζω πως είναι οι ίδιοι δημοσιογράφοι να αυτολογοκρίνονται αλλά έχει και αυτό εξήγηση. Κάποιοι το κάνουν για να είναι αρεστοί και να πετύχουν προσωπικά συμφέροντα, και κάποιοι γιατί πραγματικά φοβούνται».

Γιατί η κοινή γνώμη δεν έχει πια την καλύτερη άποψη για το λειτούργημα του δημοσιογράφου;

«Διαφωνώ με την έννοια του λειτουργήματος. Η δημοσιογραφία είναι ένα επάγγελμα, και μάλιστα ένα επάγγελμα που αποδεικνύεται πως δεν κάναμε πολύ καλά στην Ελλάδα ώστε να λαμβάνουμε αποδεδειγμένα πια τόσο χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης.

Ένας βασικός λόγος αυτού, πλην των παθογενειών που αναφέραμε παραπάνω, είναι πως πιστεύω ότι απομακρυνθήκαμε από αυτά που πραγματικά απασχολούν τους πολίτες. Σταματήσαμε να ερευνούμε σε βάθος τα ζητήματα που επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων και να φέρνουμε τους πολιτικούς ενώπιον των ευθυνών τους για αυτά. Αντ’ αυτού αναπαράγαμε άκριτα δελτία τύπου και ανακοινώσεις.

Είναι όμως επικίνδυνο να μιλάμε συλλήβδην για τα ΜΜΕ και τη δημοσιογραφία. Υπάρχουν εξαιρετικοί δημοσιογράφοι και υποδειγματικά ΜΜΕ που έκαναν και κάνουν πολύ καλό έργο. Ας τους στηρίξουμε ώστε να μην γκρινιάζουμε μόνο».

Πώς προφυλάσσεται ένας δημοσιογράφος από τα fake news;

«Διασταυρώνοντας συνεχώς τις πληροφορίες μέσω διαφορετικών πηγών και προσπαθώντας πάντα να αμφισβητεί αυτό που μαθαίνει. Προσπαθώ κάθε φορά να κάνω τον δικηγόρο του διάβολου στον εαυτό μου».

Πώς βλέπεις τη σχέση των Social Media και της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη Δημοσιογραφία;

«Αποτελούν και τα δύο πολύ βοηθητικά εργαλεία για τη δουλειά μας αν χρησιμοποιηθούν σωστά, ωστόσο την ίδια στιγμή επιβάλλουν μεγάλες αλλαγές σε αυτή, που δεν είναι πάντα προς τη θετική κατ’ έμε κατεύθυνση.

Τα newsrooms καταναλώνουν πλέον τεράστια ενέργεια ώστε να μεταφέρουν το δημοσιογραφικό περιεχόμενο στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, και επειδή στην Ελλάδα θέλουμε να το καταφέρουμε αυτό χωρίς επαρκείς πόρους και γνώση, συχνά γίνεται άτσαλα και κάποιες φορές μάλιστα σε βάρος του ίδιου του δημοσιογραφικού περιεχομένου και του δημοσιογράφου.

Ακόμα, με ανησυχεί πολύ που προς το παρόν το AI generated περιεχόμενο τροφοδοτείται από την πνευματική εργασία των δημοσιογράφων, αλλά δεν «επιστρέφει» κάτι σε αυτή».

Έχεις μετανιώσει για κάποιο χειρισμό σου σε ένα δημοσιογραφικό θέμα και αν ναι τι ήταν αυτό που είχες κάνει λάθος και δε θα επαναλάμβάνες;

«Έχει τύχει να είμαι τόσο σίγουρη για ένα θέμα που παραλίγο να μεταφέρω λανθασμένη είδηση στον αέρα. Ένα τελευταίο τηλέφωνο που έκανα με έσωσε από αυτό. Μου έμαθε να είμαι πιο καχύποπτη. Εξοντωτικό, αλλά απαραίτητο».

ΟΙ ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΩΣ ΤΩΡΑ