Χάρης Ιωάννου: «Το λιβάνισμα δεν είναι δουλειά του δημοσιογράφου»

Πού πάει η δημοσιογραφία σήμερα; Γιατί χάνει διαρκώς από την αξιοπιστία της; Είναι πραγματικά προβλήματα τα social media και τη Τεχνητή Νοημοσύνη; Είναι δεοντολογικό να παίρνει θέση στα γεγονότα;

Ο δημοσιογράφος Χάρης Ιωάννου απαντά στο ερωτηματολόγιο της Parallaxi.

Τον παρακολουθούμε στις καθημερινές «τηλεμαχίες« στην τηλεόραση του ΣΚΑΪ, όπου συμμετέχει ως πολιτικός σχολιαστής εκφράζοντας πολλές φορές αυτά που ο καθένας μας θα ήθελε να πει στο πάνελ, ενώ πρόσφατα ανέλαβε νέος διευθυντής της ψηφιακής έκδοσης της Εφημερίδας των Συντακτών, στη νέα της εποχή μετά την αλλαγή ιδιοκτησίας.

Παράλληλα είναι και ραδιοφωνικός παραγωγός στον Αθήνα 984, στην εκπομπή ‘Εχε χάρη’, από Δευτέρα έως Πέμπτη 16:00-17:00.

Οι απαντήσεις του παρουσιάζουν ενδιαφέρον.

Ποιο είναι κατά τη γνώμη σας το μεγαλύτερο πρόβλημα της δημοσιογραφίας σήμερα;

«Από πλευράς κοινού το πρόβλημα είναι ότι συχνά έχουμε πληροφόρηση, αλλά όχι ενημέρωση, δηλαδή έχουμε υπερπροσφορά αποσπασματικής πληροφόρησης με ταυτόχρονη έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης. Διάσπαρτα θραύσματα πληροφοριών και οπτικοακουστικών εντυπώσεων σε ΜΜΕ και social media δεν βοηθούν το κοινό να κατανοήσει τι ακριβώς συμβαίνει εντός και εκτός Ελλάδας.

Από πλευράς δημοσιογράφων, ένα σημαντικό πρόβλημα σήμερα είναι οι χαμηλές αμοιβές του κλάδου, η υπερεντατικοποίηση της εργασίας ή το να κάνεις 2-3 δουλειές για να συγκεντρώσεις ένα αξιοπρεπές εισόδημα. Ο κλάδος των ΜΜΕ έχει βγει από την κρίση εδώ και καιρό, αλλά οι αμοιβές των δημοσιογράφων δυστυχώς όχι και σε αυτό φταίει και η απουσία συλλογικών συμβάσεων.

Πρόβλημα είναι η υπερσυγκέντρωση των ΜΜΕ σε όλο και λιγότερα χέρια, ο επηρεασμός της ατζέντας τους από πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα, το “φρένο” στο να αναδειχτούν ζητήματα που δεν αρέσουν στις κάθε λογής εξουσίες.

Ένα άλλο ζήτημα που συχνά υποτιμάται, είναι και η περίφημη αυτολογοκρισία, όπου ο δημοσιογράφος φοβούμενος μην «ενοχλήσει», προτιμά να μην ακουμπήσει κάποιο θέμα.

Επίσης, άλλα προβλήματα είναι η έλλειψη πρωτοτυπίας πια στη θεματολογία, η συχνή απουσία διασταύρωσης μιας είδησης στο κυνήγι της ταχύτητας, η επιδημία του copy paste, η επιφανειακή προσέγγιση των θεμάτων και η σύγχυση μεταξύ γνώμης και είδησης».

Οφείλει ένας δημοσιογράφος να παίρνει θέση για ένα γεγονός; Αν ναι, υπάρχουν εξαιρέσεις, δηλαδή περιπτώσεις που δε θα έπρεπε να το κάνει;

«Καταρχάς, τα περισσότερα θέματα μπορεί κανείς να τα προσεγγίσει από διαφορετική οπτική γωνία, ανάλογα με τη φύση και την ταυτότητα του μέσου που εργάζεται. Π.χ. η τηλεόραση απαιτεί έμφαση στην οπτικοποίηση ενός θέματος, η εφημερίδα έρευνα σε περισσότερο βάθος. Ζητήματα π.χ. όπως το μεταναστευτικό, αλλιώς θα τα προσεγγίσει ένα συντηρητικό μέσο, αλλιώς ένα προοδευτικό.

Υπάρχει η άποψη ότι αντικειμενική δημοσιογραφία επί της ουσίας δεν υφίσταται. Θα το διατύπωνα κάπως διαφορετικά: Η δημοσιογραφία πρέπει να είναι αξιόπιστη και αληθινή.

Π.χ. Η αξιοπιστία ενός αθλητικογράφου που είναι γνωστό ότι «συμπαθεί» μια συγκεκριμένη ομάδα, θα κριθεί αν αναφέρει και όσα δεν αρέσουν στην αγαπημένη του ομάδα.

Η αξιοπιστία ενός πολιτικού συντάκτη που είναι π.χ. αριστερός, θα κριθεί από το αν καταγράφει και όσα δεν αρέσουν στον πολιτικό χώρο που «συμπαθεί».

Επίσης, δεν υπάρχει γενικώς και αορίστως μια ουδετερότητα και μια αντικειμενικότητα. Θα τηρήσεις ίσες αποστάσεις μεταξύ θύτη και θύματος όταν έχεις π.χ. μια γυναικοκτονία; Θα τηρήσεις ίσες αποστάσεις μεταξύ αστυνομίας και θύματος σε ένα περιστατικό αστυνομικής αυθαιρεσίας;

Όλα αυτά υπό την προϋπόθεση ότι διαχωρίζουμε το ρεπορτάζ από την άποψη. Άλλο τι φανταζόμαστε ότι ισχύει, άλλο τι αποδεικνύεται και τι διασταυρώνεται για να το μεταδώσουμε».

Η γραμμή του μέσου ενημέρωσης στο οποίο εργάζεται ένας δημοσιογράφος σε ποιο βαθμό πρέπει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέπτεται;

«Δεν πρέπει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σκέπτεται, αλλά τον τρόπο με τον οποίο εργάζεται για το συγκεκριμένο μέσο. Π.χ. ένας δεξιός δημοσιογράφος σε έναν αριστερό μέσο πρέπει να έχει ελεύθερο χώρο για τη γνώμη του, αλλά όταν κάνει ρεπορτάζ, μπορεί η επιλογή της θεματολογίας από πλευράς αρχισυνταξίας να μην τον βρίσκει σύμφωνο. Εκεί θα κληθεί ο ίδιος να επιλέξει αν μπορεί να το υπηρετήσει αυτό.

Προσωπικά έχω τη γνώμη ότι σε ένα ΜΜΕ, ανεξαρτήτως της ταυτότητάς του, πρέπει να χωράνε και οι άλλες απόψεις. Η αντίθετη άποψη σου προσδίδει αξιοπιστία, σε κάνει πιο πλουραλιστικό και πιο ολοκληρωμένο σαν μέσο. Η μονοφωνία βλάπτει σοβαρά την υγεία των ΜΜΕ».

Γιατί η κοινή γνώμη δεν έχει πια την καλύτερη άποψη για το λειτούργημα του δημοσιογράφου;

«Αρχικά γιατί η κοινή γνώμη αρέσκεται στο να ξεσπάει σε συγκεκριμένες κατηγορίες: οι πολιτικοί είναι «ανίκανοι», οι δημοσιογράφοι «πουλημένοι», οι επιχειρηματίες «απατεώνες», οι προπονητές «άχρηστοι», κλπ. Το γνωστό τσουβάλιασμα δηλαδή, που αποπνέει έναν ολοκληρωτισμό και ισοπεδώνει τα πάντα. Δεν είναι όλοι το ίδιο και η κοινή γνώμη πρέπει να το αντιληφθεί αυτό.

Ο βασικός λόγος όμως είναι ότι οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι έχουν δώσει αυτό το δικαίωμα. Οταν οι πολίτες βλέπουν, ακούν ή διαβάζουν δημοσιογράφους να κάνουν ανερυθρίαστα π.χ. κυβερνητική ή κομματική προπαγάνδα, εξοργίζονται και η μπάλα τους παίρνει όλους. Το «λιβάνισμα» δεν είναι δουλειά του δημοσιογράφου».

Πώς προφυλάσσεται ένας δημοσιογράφος από τα fake news;

«Αρχικά, από το να διασταυρώνει την είδηση, το πιο βασικό πράγμα στη δουλειά μας. Επίσης πρέπει να… διαβάζει και λίγο. Πολλά θέματα απαιτούν μελέτη και εμβάθυνση. Επίσης χρειάζεται αντίληψη και κριτική ικανότητα. Κάποτε όλα αυτά ήταν τετριμμένα και αυτονόητα κλισέ, σήμερα έχουν γίνει ζητούμενο».

Πώς βλέπετε τη σχέση των Social Media και της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη Δημοσιογραφία;

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ήδη την επηρεάζουν και θα την επηρεάσουν καθοριστικά.

Τα social media έχουν μπει εδώ και χρόνια στη ζωή μας. Σήμερα ζούμε την εποχή των σύντομων βίντεο στο κινητό και του ελάχιστου κειμένου. Πολύς κόσμος ενημερώνεται μόνο από τα social, όπου πολύ συχνά αναπαράγονται ψευδή πράγματα και ανοησίες.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, από την άλλη πλευρά, έχει την τεχνολογική δυνατότητα να κάνει μια ψευδή είδηση να φαίνεται απίστευτα αληθινή. Αρα χρειάζεται πολύ προσοχή. Επίσης, η ΤΝ μπορεί να απειλήσει κάποιες θέσεις εργασίας, αλλά μπορεί όμως να βοηθήσει στην επιτάχυνση της δουλειάς μας ή ακόμη και στην έρευνα. Δεν είναι εχθρός η τεχνολογία. Είναι θέμα σωστής χρήσης της».

Έχετε μετανιώσει για κάποιο χειρισμό σας σε ένα δημοσιογραφικό θέμα και αν ναι τι ήταν αυτό που είχατε κάνει λάθος και δε θα επαναλαμβάνατε;

«Το πιο συχνό λάθος είναι να υποτιμήσεις ένα θέμα ή να παρασυρθείς από μια πηγή σε λάθος κατεύθυνση ή να βιαστείς να μεταδώσεις κάτι που δεν είναι επιβεβαιωμένο. Εχει σημασία να το διαπιστώνεις εγκαίρως και να μην διστάζεις να διορθώσεις μια ανακρίβεια. Λάθη κάνουν πολλοί, λίγο όμως τα αναγνωρίζουν εμπράκτως και ειδικά ενώπιον του κοινού».

ΟΙ ΠΡΟΣΚΕΚΛΗΜΕΝΟΙ ΤΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΩΣ ΤΩΡΑ